Josette zag dat Monieks vader door het ijs zakte en overleed, jaren later ontmoetten ze elkaar

Josette Moes was 17 jaar, die 10 januari 2003. Ze liep met haar toenmalige vriend en een vriendin door een park toen ze een man zag schaatsen op de vijver. "Ik zei nog tegen de anderen: 'Dat kan niet goed gaan.' Het ijs was te dun. Kort daarna hoorden we hem door het ijs zakken en om hulp roepen."

IJs te zwak om te helpen

Josette besloot bij de man te blijven, inventariserend wat ze kon doen om hem te helpen. "Het ijs was te zwak, ik wist dat het niet veilig was om daar op te gaan. We belden 112 en mijn vriend haalde nog ergens een surfplank uit een tuin. Hij probeerde al liggend daarop het ijs op te gaan zodat hij de man uit het wak kon trekken, maar het begon zo gevaarlijk te kraken dat hij eraf moest. Er was niets wat we konden doen."

Wel probeerde ze de man moed in te praten. "Hij riep: 'Ik ga dood!' En ik zei: 'Nee u gaat niet dood! De hulpdiensten komen zo, u moet nog even volhouden!' Al had ik geen idee wanneer ze zouden komen. Het duurde heel lang, achteraf bleek dat ze niet wisten hoe ze bij die plek konden komen." Na wat een eeuwigheid leek, lukte het de man niet meer om zijn hoofd boven water te houden en verdween hij onder het ijs. 

Moniek Rouweler was destijds aan het werk in Eindhoven. Toen ze terugkwam van een vergadering, had ze zo'n 25 oproepen gemist van de huistelefoon van haar ouders. "Ik belde terug, maar kwam er niet doorheen. Daarna belde ik de buurvrouw, maar er nam een wildvreemde man op. Pas na een paar keer doorvragen zei hij: 'Volgens mij is je vader verdronken.'"

Uur eerder uit werk gekomen

Dat was zo onwerkelijk, dat Moniek hem niet goed verstond. "Ik zei: 'Dronken?' Misschien heeft hij daardoor problemen veroorzaakt, dacht ik zelfs nog. Maar hij zei: 'Nee, vérdronken.' Daarna heb ik heel hard gegild. Een collega heeft mijn vriend gebeld dat hij naar mijn ouders moest komen, en een andere collega heeft mij daarheen gebracht."

Thuis, waar ook haar broer en zus waren, hoorde Moniek steeds een beetje meer. "Papa was een uurtje eerder thuisgekomen van zijn werk zodat hij nog even kon schaatsen. Dat weekend zou het gaan dooien. Schaatsen was zijn passie, het enige waarvoor hij eerder uit zijn werk kwam. Papa is de vijver opgegaan en daar door het ijs gezakt. Ze hadden hem nog niet gevonden."

Slaapmedicatie

"De buurvrouw haalde slaapmedicatie voor ons bij de huisarts zodat we 's nachts even onze ogen dicht konden doen. Je houdt jezelf dan nog voor dat hij misschien uit het water is geklommen en bij mensen thuis aan het opwarmen is ofzo, al weet je dat dat niet zo is. De volgende ochtend kwam de politie vertellen dat ze hem hadden gevonden."

Moniek en haar familie wisten dat er een paar tieners bij waren geweest toen haar vader door het ijs was gezakt, maar er was nooit contact geweest. "Er was ook een vrouw met een hondje, aan de andere kant van de vijver. Mijn moeder heeft haar nog wel een keer gesproken."

Ondertussen had Josette thuis het verhaal verteld. "Gelukkig werd ik heel goed opgevangen. Zoiets meemaken wil je niet. Met mijn ouders sprak ik er veel over. De eerstvolgende schooldag zou ik gaan schaatsen met de klas, toen hebben ze me ook afgemeld, al was er vanuit de school niet zoveel begrip herinner ik me."

Nooit meer gaan schaatsen 

"Het gekke blijf ik vinden: er werd ons geen slachtofferhulp aangeboden. Gelukkig heb ik dat niet nodig gehad, maar bij die vriendin die erbij was, werd er thuis niet over gepraat, dan kan ik me voorstellen dat je daar wel behoefte aan hebt."

Nog steeds denkt Josette er geregeld aan. "Zeker met het weer laatst. Mijn zoon liet me allemaal filmpjes zien van schaatspret en mensen die door het ijs zakten. Toen heb ik hem verteld wat ik heb meegemaakt, en uitgelegd dat ik daarom niet zo enthousiast kon reageren als hij hoopte. Voordat het gebeurde schaatste ik wel, maar daarna ben ik nooit meer het ijs op geweest. Zelfs niet op een kunstijsbaan. Elke keer zie ik de vader van Moniek voor me." 

Moniek heeft zich na de dood van haar vader laten omscholen tot wandelcoach voor mensen die met verdriet te maken hebben. "Ook ik ben nooit meer het ijs op geweest, mijn kinderen mogen alleen op een kunstijsbaan rijden."

"Elk jaar hebben we nog een herdenking met de hele familie, alle broers en zussen van mijn vader zijn daarbij. We gaan dan met zijn allen naar zijn graf en naar de vijver, waar we rozen in – of zoals dit jaar op – gooien." 

Afwatering tussen vijver en kanaal

"Achteraf hoorden we dat er een afwatering was tussen de vijver en het kanaal daarachter. Daardoor was het waterpeil onder het ijs gezakt en was het ijs nog kwetsbaarder dan het al was. Er stond ook een sterke stroming. Mijn vader wist dat niet, net als wij."

"Er waren mensen die zeiden: wat dom dat je vader daar op is gegaan. Natuurlijk had hij dat niet moeten doen, maar hij dacht dat het wel kon. Ergens is het wel troostend dat hij tijdens zijn passie is overleden, al hadden we natuurlijk liever dat hij er nog was geweest."

Dat Moniek en Josette elkaar bijna 23 jaar later alsnog spraken, kwam door een samenloop van omstandigheden, vertellen ze. "Onze zoons zitten bij elkaar op school", zegt Moniek. "We spraken elkaar daardoor weleens op het schoolplein en volgden elkaar op Facebook. Daar had ik afgelopen zomer een post op gezet over het gemis van papa. Ik wist niet dat Josette een van de tieners was die erbij waren geweest toen hij overleed."

Gemeenschappelijke kennis

"Ik hoorde dat kort daarvoor van een gemeenschappelijke kennis", vertelt Josette. "Die vertelde hoe de vader van Moniek was overleden en ik dacht: dat móét wel de man in de vijver zijn geweest. Ik vond dat Moniek recht had om te weten dat ik erbij was geweest, maar hoe vertel je zoiets? Het is geen gesprek dat je op het schoolplein voert, en ook niet via de telefoon of WhatsApp."

De post op Facebook gaf een opening voor Josette. "Toen dacht ik: nu moet ik vragen of we elkaar kunnen spreken." 

"Ik vroeg: 'Gaat het over mijn vader of over jezelf?'", herinnert Moniek zich. "In dat laatste geval kon het natuurlijk een werkvraag zijn. Toen ze zei: 'Over allebei', heb ik haar diezelfde middag nog thuis uitgenodigd. Ik was heel benieuwd wat ze wilde vertellen."

Laatste minuten van zijn leven

Daar, in de tuin, vertelde Josette haar verhaal. "Ik vond dat ze het recht had om te weten wat er was gebeurd met haar vader. Ik kon haar vertellen hoe de laatste minuten van haar vaders leven zijn geweest, in haar plaats zou ik dat ook willen weten. En misschien kon het helpen bij haar verwerking."

"Maar ik was wel zenuwachtig en vond het spannend om haar dat te vertellen. Ik wist niet hoe Moniek zou reageren. Of ze blij zou zijn dat ik het vertelde, of boos omdat ik het haar al wat langer kende en dit voor me had gehouden. Of dat ze het me zou verwijten omdat ik haar vader niet heb gered."

Want hoewel Josette weet dat ze heeft gedaan wat ze kon, blijft dat gevoel toch knagen: had ik niet meer kunnen doen? "Was het in open water geweest, dan waren we er 100 procent in gesprongen. Maar dit was te gevaarlijk. Het was een slimme keuze, maar het voelt enorm machteloos als je aan de kant staat terwijl iemand om hulp roept." 

Waardevol gesprek

"Ik weet nog goed dat ze zei dat ze zich daar schuldig over voelde", vertelt Moniek. "Maar ik dacht alleen maar: ik ben zó blij dat jullie er niet in gesprongen zijn. Dat mijn vader is overleden, is vreselijk, maar anders waren zij dat ook, dan was de ramp niet meer te overzien geweest."

Het gesprek heeft zowel Josette als Moniek veel gebracht. Moniek is blij dat ze nu weet hoe de laatste minuten van haar vaders leven waren, al doet het ook pijn. "De politie vertelde ons dat het heel snel is gegaan. Nu weet ik dat hij nog lang voor zijn leven heeft gevochten. Dat is pijnlijk." 

"Ik vind het ook afschuwelijk voor Josette dat zij erbij is geweest. Ik heb een dochter van 16, dat zij getuige zou zijn van zoiets, iemand zien sterven, daar moet ik niet aan denken. Josette vertelde dat ze zich nog steeds de ogen van papa in dat moment voor de geest kan halen. Dat gun je niemand."

Niet alleen gestorven

"Tegelijkertijd heb ik altijd veel vraagtekens gehad over de laatste momenten van het leven van mijn vader. Ik hoorde allemaal verschillende varianten. Nu weet ik dat er een lieve, sterke vrouw bij was die ik later goed heb leren kennen, en dat hij niet alleen was. Ik weet niet wat het hem toen gaf, maar het lijkt mij altijd minder erg dan alleen sterven."

Voor Josette betekent het vooral dat ze geen 'geheim' meer hoeft te hebben voor Moniek. "Toen ik wist dat het om Monieks vader ging, maar nog niet aan Moniek had verteld, voelde dat vervelend. Nu staat het niet meer tussen ons in."

De vrouwen spraken af dat Josette ook met de moeder van Moniek gaat praten, in het bijzijn van Moniek. "Dan kan mama haar vragen stellen", zegt Moniek. "En haar bedanken dat ze al die tijd bij papa is gebleven."