Kan je relatie standhouden na ontrouw? 'Jazeker, zie het als een kans op verdieping'

Ongeveer één op de drie mensen is ooit ontrouw geweest, blijkt uit onderzoek. De kans is dus groot dat je er op enig moment in je leven mee te maken krijgt – als bedrogene, als overspelige of als derde partij. Zo ook relatietherapeut Annette Burgers en journalist Lydia van der Weide zelf. 

Annette ging ooit vreemd, toen een oude vlam na dertig jaar weer in haar leven terechtkwam. "Hij was getrouwd, ik had ook een relatie. Maar een drankje doen om eens bij te praten kon geen kwaad, dachten we." Tot hij haar na afloop van dat onschuldige drankje zoende. En daarmee iets in haar wakker kuste. "Het was nieuw, maar tegelijkertijd ook heel vertrouwd. Ik weet nog dat ik zei: we zijn nooit met elkaar naar bed geweest, laten we dat zo houden. Maar al de volgende afspraak ging het mis. Alles ontvlamde."

Hoeveel ze ook hielden van hun partners, het gebeurde toch.

Bij Lydia begon het ook klein. Begin dertig was ze, toen ze op een feestje een getrouwde man ontmoette met wie ze berichten begon uit te wisselen. Het duurde niet lang of de vriendschappelijke toon sloeg om in een flirterige. "Ik werd erin meegezogen." Lydia begon steeds meer uit te kijken naar zijn berichten, en toen hij voorstelde om eens koffie te gaan drinken, zei ze direct ja. Daar zou het bij blijven, vertelde ze zichzelf. Maar de koffiedate liep uit op een zoen, die zoen liep uit op seks, en voor ze het wist had ze een full-blown affaire met een getrouwde man. 

Verboden liefde was toch niet zo bijzonder 

Een paar maanden lang was ze euforisch van verliefdheid, tot ze een boek – De Duivelsdriehoek van Carolien Roodvoets – las waarin de vaste, voorspelbare patronen van overspel worden beschreven. Dat zette haar met beide benen op de grond. "Ik realiseerde me dat de situatie waarin ik zat helemaal niet zo bijzonder was. Alles wat onze verboden liefde in mijn ogen zo uniek maakte, las ik een-op-een terug in dit boek."

Want dat ze zo knalverliefd was, bleek eenvoudig te verklaren: juist omdat een affaire zo verboden is, je samen een geheim deelt en je elkaar nooit zo lang kunt zien als je zou willen, zijn de gevoelens intens en raak je niet makkelijk op iemand uitgekeken. "Toen dat tot me doordrong, ging er voor mij een stuk magie van die affaire af. En dat gaf me de kracht om het te verbreken."

Lydia en Annette zijn er allebei niet trots op dat ze in die situatie belandden, maar spreken dus wel uit ervaring. Voor hen allebei vormden die affaires het startpunt van een zoektocht naar de dynamieken van ontrouw. Hoe komt het toch dat ook mensen die denken het nooit te zullen gaan doen, de verleiding soms niet kunnen weerstaan? Hoe was het bij henzélf zover gekomen? 

Lydia weet het inmiddels: "Ik kampte met wat hechtingsissues en bindingsangst, en dan is een affaire met een getrouwde man eigenlijk heel veilig." Voor Annette, die nota bene dagelijks in haar praktijk met de gevolgen van overspel werd geconfronteerd, was het lang een raadsel. Ze besloot er een podcast over te beginnen, Ontrouw, wat nu? Daarin leerde ze hoe je ontrouw kunt voorkomen (daarover later meer). 

Maar pas bij het schrijven van Sterker na ontrouw ging ze diep graven en kreeg ze echt inzicht in de allerlaatste puzzelstukjes die bij haar tot de affaire hadden geleid.

Alle mannen gingen vreemd

"Lang verhaal kort: ik ben kind van gescheiden ouders, mijn vader, opa en overgrootopa gingen allemaal vreemd. Mijn vader had liever een jongen gewild. Onbewust heb ik zo gekozen voor de mannelijke rol in mijn familie. Ik heb altijd moeten werken om zijn aandacht te krijgen. 

Mijn affaire-man gaf me twee dingen: het gevoel dat ik goed genoeg was, en onbereikbaarheid. Dat laatste was ik gewend, vanuit mijn jeugd. In een nieuwe partner zoek je verloren delen van jezelf. Als je dát gaat snappen, kun je de persoon wat losser zien van de grotere betekenis die hij of zij heeft."

Er kunnen duizenden redenen zijn waarom mensen vreemdgaan, zegt Annette, maar vrijwel altijd liggen er onvervulde behoeftes aan ten grondslag. "De ontrouw begint niet bij de daad van het vreemdgaan, maar bij de stilte in je relatie die eraan voorafgaat, waarin je niet meer met elkaar praat en je emoties en behoeftes niet meer met elkaar deelt. Elk verhaal van ontrouw heeft een verhaal over waar het ten diepste uit voortkomt."

Overspel voorkomen

Bij jezelf onderzoeken wat er onbewust en misschien deels bewust bij je leeft, wat je mist en waar je aan moet werken, is volgens Annette een van de belangrijkste manieren om te kunnen voorkomen dat je zelf de fout ingaat. Ook is het goed om je te realiseren dat liefde alleen niet genoeg is in een relatie, vult Lydia aan. 

"Ook mensen die ontzettend veel van elkaar houden kunnen vreemdgaan. Zorg dan ook dat je in verbinding blijft met elkaar, blijf praten over je diepste behoeftes. En merk je dat je gevoelens krijgt voor iemand anders, durf dat dan te bespreken met je partner. Zodat je niet in je eentje die afslag neemt en er voor je het weet middenin zit."

Annette omschrijft relaties als een kruk met vier poten, die staan voor organisatie, communicatie, intimiteit en seksualiteit. "Organisatie zit bij de meeste stellen heel goed. Bij communicatie is de poot vaak al voor de helft of meer afgezaagd en ook intimiteit en seksualiteit staan vaak nog maar voor de helft. Dan is het niet de vraag óf die kruk omvalt, maar wannéér."

De gammele kruk is vaak niet bestand tegen een frisse derde die je ineens wel ziet staan, ziet Annette in haar praktijk. "Ik zie het relatief veel gebeuren bij vrouwen die net uit de kleine kinderen komen. Die zitten in een identiteitsfase: wie ben ik als moeder, wie ben ik als vrouw? Thuis worden ze vaak gezien in hun rol als moeder, niet meer als sexy vrouw. Dan kunnen ze heel ontvankelijk zijn voor oprechte aandacht van een ander."

Vreemdgaan niet goedpraten

De vrouwen benadrukken dat ze vreemdgaan op geen enkele manier willen goedpraten met hun boek. Lydia: "Het is altijd fout als je tegen de afspraken in vreemdgaat. Je beschadigt je relatie en daar ben je zelf verantwoordelijk voor. Toch is het belangrijk om te onderzoeken wat erachter zit, om daarvan te kunnen leren." Of zoals Annette zegt: als je het niet begrijpt, kun je het ook niet verwerken.

In een affaire zijn er eigenlijk geen winnaars. Zowel de vreemdganger, de bedrogene als de minnaar of minnares loopt er wonden van op, schrijven Annette en Lydia in hun boek. "Je kunt er niet uit komen zonder pijn. Emotioneel gezien betalen alle betrokkenen er een grote prijs voor."

Terug naar de tekentafel

Maar ontrouw hoeft niet het einde van een relatie te betekenen, betogen de (ervarings)deskundigen. Integendeel zelfs. Lydia: "Er gaat natuurlijk een hoop pijn aan vooraf, maar zo’n gebeurtenis kan tot veel verdieping leiden in een relatie. Mits je er echt naar durft te kijken waarom het mis ging. Anders blijft het een etterende wond, die elke ruzie opnieuw wordt opengereten. Dat is onhoudbaar."

De enige weg naar zo'n 'relatie 2.0' is volgens Annette via een bewust keuzemoment. "Je moet echt opnieuw voor elkaar kiezen. Dat ritueel is een belangrijke schakel in het proces. Alleen dan kun je systemisch gezien een nieuwe start maken. Je kunt niet meer terug naar hoe het was, dus je moet als het ware weer terug naar de tekentafel."

Hoe kom je dit te boven?

Het grootste struikelblok na ontrouw is natuurlijk het woord dat er al in verscholen ligt: vertrouwen. Dat komt te voet, en gaat er als je bedrogen bent in galop vandoor. Hoe krijg je dat weer terug? Lydia: "Een groot deel van ons boek is daarop gericht. Hoe maak je goede excuses? Hoe kom je dit te boven?"

Stap 1 is in elk geval: je verantwoordelijkheid nemen. "Op het moment dat je affaire uitkomt, is het belangrijk dat je jezelf niet gaat verdedigen of de ander een deel van de schuld geeft. 'Jij was altijd aan het werk', of 'jij wilde maar één keer per maand seks'. Over dat soort dingen kun je later praten. Niet als net de hele wereld van je partner is ingestort door jouw overspel."

Vervolgens is er werk aan de winkel. In de eerste plaats zul je bij jezelf moeten onderzoeken wat je tot het overspel bracht. "Als je dat niet doet, kun je je partner ook niet garanderen dat het niet nog eens gebeurt", aldus Annette. Ook heb je het nodige te compenseren. 

Annette: "Ontrouw is als het ware een frauduleuze overval op de emotionele relatierekening. Om dat recht te zetten, moet degene die is vreemdgegaan gaan bijstorten wat de bedrogene nodig heeft. Soms betekent dat dat je dagelijks je berichten laat lezen aan je partner, als hij of zij dat nodig heeft om jou weer te kunnen vertrouwen. Het kan ook betekenen dat je uit het bestuur van de zwemvereniging stapt waar je die ander hebt leren kennen, of dat je je partner nu eens zijn of haar droomvakantie laat uitkiezen."

Zesde taal van de liefde

Het is niet zozeer boete doen als wel de zesde taal van de liefde spreken, zegt Annette. "Naast de bekende vijf talen van de liefde – cadeautjes, diensten, lieve woorden, lichaamstaal en taken – voegen wij nog een zesde toe: dat is moeite doen voor je partner. Nadat je bent vreemdgegaan, is dat wat je ontzettend veel moet doen. 

Degene die is vreemdgegaan bepaalt de kwaliteit, de bedrogene bepaalt het tempo. Ik merk wel dat als de overspelige partner niet zo welwillend is om zijn telefoon in te leveren of te doen wat er verder nodig is, dat meestal betekent dat er iets nog niet is afgesloten.”

Lydia en Annette willen met hun boek niet alleen handvatten bieden om overspel te voorkomen en te boven te komen (al dan niet samen), ze hopen ook het taboe van het onderwerp af te halen. 

Annette: "We durven wel te stellen dat vreemdgaan het grootste relatietaboe is dat er bestaat. Mensen hebben meer begrip voor vechtscheidingen dan voor mensen die bij een overspelige partner blijven. Kijk maar naar Waylon en Bibi Breijman, naar André Hazes Jr. en Monique, naar Linda de Mol en Jeroen Rietbergen. Terwijl zo’n herstart voor alle partijen veel beter kan uitpakken dan een vechtscheiding." 

Als ze met het boek maar één vechtscheiding kunnen voorkomen, is dat voor hen al winst. 

‘Sterker na ontrouw’ van Annette Burgers en Lydia van der Weide is nu verkrijgbaar