Gebruikt Iran nu ook zeemijnen? 'Effectief middel', maar met grote gevolgen

Ieder schip dat mijnen in de Straat van Hormuz probeert te plaatsen, wordt uitgeschakeld, aldus de Amerikaanse president Trump op Truth Social. 'Pas op', voegt hij er in hoofdletters aan toe. 

Volgens Trump is er geen reden om aan te nemen dat Iran al mijnen in de zeestraat heeft geplaatst. Bronnen melden aan Amerikaanse media echter dat dit wél het geval is. De Wall Street Journal spreekt over enkele mijnen. CNN stelt dat er in de afgelopen dagen al tientallen zijn gelegd, en dat daar mogelijk nog honderden bij kunnen komen.

De VS deelt ook deze beelden waarin naar eigen zeggen aanvallen op Iraanse schepen en mijnenleggers te zien zijn:

Zeestraat als troef

"Iran heeft in het verleden ook al mijnen neergelegd. Ze kunnen het dus", zegt kapitein-ter-zee Roy de Ruiter, universitair hoofddocent maritieme strategie aan de Defensieacademie.

"Het land weet dat het afsluiten van de Straat van Hormuz één van de strategische middelen is. Daarmee raken ze de wereldeconomie." Die zeestraat is zo belangrijk omdat er 20 procent van 's werelds olie en gas door wordt verscheept. De oorlog in Iran heeft dat vrachtverkeer al stilgelegd, met grote schommelingen van olieprijzen tot gevolg.

"Als Iran de straat zou willen afsluiten, dan zijn mijnen een goedkoop en effectief middel dat relatief makkelijk in te zetten is", zegt De Ruiter. "Maar ze zijn nog niet gevonden, dus tot die tijd hangt het boven de markt."

Meerdere soorten

Er zijn verschillende soorten zeemijnen die zouden kunnen worden gebruikt, zegt Ben Bekkering, viceadmiraal buiten dienst en verbonden aan onderzoeksinstituut Clingendael. "Van eenvoudig tot complex. Zo heb je contactmijnen - met van die stekels - waar schepen tegenaan kunnen varen."

Bekkering schat in dat Iran over die contactmijnen beschikt, maar mogelijk ook over akoestische en magnetische mijnen. "Die reageren op het geluid dat door een schip wordt uitgestraald, zoals dat van de machinekamer en de schroeven. En je hebt dus mijnen die reageren op verstoring van het magnetisch veld. Als een stalen schip voorbij vaart, wordt dat veld verstoord."

Wat die verschillende mijnen met elkaar gemeen hebben, is hun forse uitwerking: flinke knallen. "Dat hoeft dan niet te betekenen dat het schip meteen zinkt, maar het veroorzaakt wel een groot gat. Een oorlogsschip zou dan haar missie moeten staken."

En naast schade aan schepen en gevaren voor de bemanning zijn er meer gevolgen, stelt De Ruiter. Zoals een grote onzekerheid: "Stel dat Iran daadwerkelijk mijnen legt, dan weet je bij een eerste explosie niet of er één mijn ligt, of twee, of tientallen. Het verhoogt de risico's."

Gecontroleerd of ongemerkt

Het plaatsen van mijnen is alleen zo makkelijk nog niet, zegt Bekkering: "Als je een mijnenveld wil inzetten, wil je dat doen zonder dat de tegenstander ziet waar je ze neerlegt. Je kunt er de donder op zeggen dat de Amerikanen het water daar voortdurend in de gaten houden."

Met een groot schip gecontroleerd te werk gaan, valt dan ook op. "Er blijven dan eigenlijk twee mogelijkheden over: mijnen leggen met onderzeeboten, of drijvende contactmijnen die men simpelweg loslaat op het water." Deze blijven niet op één plek liggen, waardoor niemand precies weet waar ze zich bevinden.

Bekkering: "En dat is dan ook voor Iran een probleem. Een paar mijnen in het water gooien is een manier om de Straat van Hormuz af te sluiten. Maar dan sluiten ze hem ook voor zichzelf af."

Opruimen

En ook het opruimen van mijnen is lastig, zegt De Ruiter. "Want waar liggen ze precies? Misschien is dat ergens genoteerd en wordt die informatie na een conflict gedeeld, maar dat hoeft niet. Daarnaast kunnen mijnen dus losraken of wegdrijven."

Dat gebeurt overigens ook dichter bij huis: "In de Noordzee komen nog steeds mijnen uit de Tweede Wereldoorlog naar boven, bijvoorbeeld vanwege de stroming." Zo worden in België de komende weken twaalf Duitse zeemijnen verwijderd en ontmanteld.