Spionage en sabotage: dit weten we over de Russische geheime dienst GUGI

Eerder deze week werd bekend dat het Britse leger een geheime missie heeft ontdekt met onderzeeërs die als doel hadden om Britse kabels en pijpleidingen onder water te saboteren. De Britse strijdkrachten en bondgenoten hebben vervolgens oorlogsschepen, vliegtuigen en helikopters ingezet om te voorkomen dat de Russen in hun missie zouden slagen. De onderzeeërs dropen uiteindelijk af zonder bewijs van schade.

Volgens het Britse ministerie van Defensie bestond de Russische operatie onder meer uit twee spionage-onderzeeërs van het Russische militaire instituut GUGI.

1. Wat is GUGI? 

GUGI is een afdeling van de Russische strijdkrachten, specifiek van de marine. Het is een geheime elite-eenheid die gespecialiseerd is in operaties op extreme dieptes. "Het is een soort instituut voor oceanografie", legt correspondent Olaf Koens uit. "De vertaling vanuit het Russisch is 'bestuur van het diepzeeonderzoek'."

2. Waar houden ze zich mee bezig? 

GUGI voert geheime militaire operaties uit op de zeebodem en houdt zich bezig met het verzamelen van informatie, sabotage en surveillance. Koens: "Ze brengen de diepste delen van de zee in kaart. Ze kijken wat zich daar afspeelt, wat daar ligt en wat daar beweegt en gaan op zoek naar zeeboten en kabels." 

Het grootste deel van het wereldwijde internetverkeer loopt via kabels op de oceaanbodem. Westerse inlichtingsdiensten gaan ervan uit dat GUGI zich daarop richt. De eenheid zou luisterapparatuur installeren om NAVO-onderzeeërs te volgen en en kabelsabotage-acties voorbereiden.

3. Wat is het verschil tussen de FSB en GUGI? 

GUGI is bij de meeste mensen nog niet zo bekend als bijvoorbeeld de KGB of de FSB. Maar die twee zijn volgens Koen niet met elkaar te vergelijken. "De FSB is de algemene inlichtingendienst in Rusland. Het is een gigantisch grote organisatie met allerlei vertakkingen, waar ongeveer een miljoen mensen werken. GUGI is een specifieke eenheid van de Russische marine, het is geen inlichtingendienst." 

4. Moet Europa zich zorgen maken? 

Koens ziet vooralsnog geen reden voor Europa om zich grote zorgen te maken om GUGI. "Ik ben niet onder de indruk. Het Russische leger is de afgelopen jaren behoorlijk in de knel gekomen. De Oekraïners hebben zware aanvallen uitgevoerd, ook op de Russische marine. Rusland is nog steeds in staat om naar Engeland te varen en dit soort dingen te doen, maar ze zijn geen heer en meester in diepe zee. GUGI kan heel diep gaan met onderzeeërs, boten en radars, maar dat kunnen de Amerikanen, Fransen en Britten ook."

Het doel van deze Russische missie was volgens Koens mogelijk deels ook provocatie. "We weten niet wat die schepen precies in Engeland deden. Het enige wat we weten is dat ze er waren. En dat is vaak al genoeg. Dat is onderdeel van het spel." Een deel daarvan mag en een deel daarvan niet. "Schepen en onderzeeërs mogen over de hele wereld varen. Dat doen onze schepen ook. Alleen als ze zich verdacht gedragen of in de buurt zijn van kabels zijn, wordt het vervelend." 

Maar, benadrukt hij, vooralsnog is nog niets wereldschokkends gebeurd. "De Russen luisteren ook op andere manieren mee. Niet alleen onderzee, maar ook via reguliere telefoon- en radioverbindingen. Het is een soort constant gegeven en daar zitten soms wat actievere pieken in. Het doorknippen van internetkabels zou gevaarlijk zijn, maar dat is nog niet gebeurd."