Grote steden overspoeld door crackgebruikers: 'Overlast op straat enorm toegenomen'
Aanhoudend bedelen, schreeuwende mensen op straat en menselijke uitwerpselen op de stoep. Het zijn voorbeelden van wat in grote steden steeds vaker in het straatbeeld zichtbaar is.
Onmenselijk
"Allemaal hele onsmakelijke én hele onmenselijke dingen", zegt Ronald Buijt, wethouder in Rotterdam. "Ik vind het een drama voor die mensen zelf, ik zou ze zo graag bij de hand willen pakken en helpen."
Tegelijkertijd noemt hij hun gedrag onacceptabel, want het leidt tot een gevoel van onveiligheid. "Het is het is slecht voor het aanzien van Rotterdam en het is slecht voor de inwoners van Rotterdam die hier overlast van hebben."
Wat is crack?
Crack is een uitgekookte vorm van cocaïne, gerookt met behulp van een pijpje of een stukje aluminiumfolie. In tegenstelling tot cocaïne wordt crack in hele kleine doses verkocht, waardoor het goedkoop is. Voor slechts een paar euro is op straat al een 'hit' te krijgen.
Gebruikers krijgen er veel energie van en voelen zich vrolijk en zelfverzekerd. Het effect is na enkele seconden al voelbaar, maar houdt slechts een minuut of vijf aan. Zodra het is uitgewerkt, vraagt het lichaam direct om meer. Ook bouwen gebruikers snel een tolerantie op. Crack is daarom een stuk verslavender dan 'normale' cocaïne.
"Als we niets doen, stevenen we af op de jaren 70-80, toen er in veel steden mensen op straat openlijk heroïne gebruikten", waarschuwt Ancella Voets. Zij is deskundige bij de stichting Mainline, die zich inzet voor mensen die drugs gebruiken.
In die tijd werd ook wel gesproken over een 'heroïne-epidemie'. Het gebruik van heroïne is door jarenlang beleid flink teruggedrongen. Crack voert tegenwoordig de boventoon op straat.
30.000 gebruikers per week
Maar liefst 30.000 mensen in Nederland gebruiken wekelijks crack. Zo'n tien jaar geleden zag dat er heel anders uit. "Toen werd er ook onderzoek naar gedaan, maar waren er nauwelijks mensen te vinden die het gebruikten", legt Trimbos-onderzoeker Thomas Martinelli uit. Tegenwoordig struikel je erover. "Onze veldwerkers zien dat het gebruik van crack op straat enorm is toegenomen", zegt Voets.
Maar de groep die crack gebruikt, zorgt voor meer overlast dan gebruikers van heroïne. "Door crack worden mensen onrustiger, lopen ze meer risico op paranoïde gedachten en gedrag en zijn ze sneller geagiteerd, dus is er meer risico op conflict en geweld", zegt Voets. Dat heeft te maken met de werking van de drugs in het lichaam. "Door heroïne gaat alles in het lichaam en het hoofd langzamer. Crack is een stimulerend middel waarvan alles sneller gaat."
Crack maakt comeback, meestgebruikte drug onder probleemgebruikers
Gebruikers van crack zijn moeilijk te behandelen. Bij heroïneverslaving kan een medicijn genaamd methadon helpen, maar crackverslaafden zijn verder van huis omdat er nog geen passende behandelingen zijn.
Bestuurders in grote gemeenten zien het drugsgebruik met lede ogen aan en nemen maatregelen tegen de overlast. De gemeente Utrecht 'maakt zich ernstige zorgen om de ontwikkeling'. Zo wordt er bijvoorbeeld meer ingezet op gebruikersruimten, waar mensen buiten het zicht van anderen kunnen gebruiken.
Meer politie en boa's
Rotterdam probeert de gebruikers, in die stad vaak werkloze arbeidsmigranten uit Oost-Europa, versneld terug te begeleiden naar hun land van herkomst. Daarnaast heeft de gemeente 'de inzet van politie en onze boa's om de hardnekkige overlastgevers repressief aan te pakken aanzienlijk verhoogd'.
In Amsterdam wordt onderzocht of de gemeente de drugs zelf kan verstrekken. Dat klinkt tegenstrijdig, maar moet de overlast verminderen. "Het houdt mensen uit de criminaliteit en voorkomt overlast. Ook zijn de mensen daardoor beter in zicht, en is hulp dus dichterbij."
Lastig probleem
Het is volgens de Rotterdamse wethouder Buijt een ingewikkeld probleem. Volgens hem ontbreekt het de gemeente aan mogelijkheden om mensen zorg op te leggen. "De lat om mensen te mogen oppakken en gedwongen zorg te verlenen ligt zo hoog, dat mensen eerst helemaal de vernieling in moeten. Natuurlijk, het is een groot goed dat de overheid niet zomaar willekeurig mensen van straat kan pikken. Maar dit slaat door."
Buijt roept het kabinet op met oplossingen te komen en het uitwisselen van gegevens mogelijk te maken. "Nu krijgt iemand bijvoorbeeld zorg, maar dat is dan niet bekend bij de politie die die persoon op straat tegenkomt. Dan kan de politie die persoon niet terugbrengen naar de zorginstelling. Dit moet echt anders."
Oorzaak toename onduidelijk
Er moet meer onderzoek worden gedaan naar de toename van het crackgebruik, zegt drugsonderzoeker Martinelli. "Het zou kunnen komen door de dalende kiloprijzen van cocaïne en doordat crack in kleine porties al vanaf 5 euro aangeboden wordt." Voets benadrukt dat het ook te maken heeft met de groeiende dakloosheid in Nederland. "Het is een harde, intense drug. Mensen die op straat leven, gebruiken drugs om met het zware leven op straat om te gaan."
Amsterdam probeert mensen die crack gebruiken te helpen met een speciale bus waar ze naartoe kunnen om de drugs te gebruiken, maar waar ook zorg is. Meer daarover in deze video:
