Meeste Nederlanders willen het niet, toch wonen steeds meer wethouders buiten eigen gemeente
Dat zegt Martijn van der Steen, bijzonder hoogleraar bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Tien jaar geleden woonde nog 9 procent van de lokale bestuurders buiten de eigen gemeentegrenzen, volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken. Nu is dat 16,6 procent (1 op de 6), berekende het FD onlangs.
Er zijn dan ook goede redenen om niet te verhuizen, weet Marc Budel (63). De wethouder woont in het Gelderse Velp, terwijl hij sinds 2024 bijna 100 kilometer verderop werkt in het Brabantse Loon op Zand. "Dat is een uur tot anderhalf uur rijden." Hij doet dat niet voor niets. "Mijn vrouw werkt in Amersfoort. En ik mantelzorg voor mijn moeder."
Portefeuille kermis of eiwittransitie, er waren nog nooit zoveel wethouders
Toch blijkt uit een peiling van het RTL Nieuwspanel dat een overgrote meerderheid wil dat een wethouder in de eigen gemeente woont. Liefst 86 procent van de panelleden is die mening toegedaan.
Verboden volgens de wet
Ook volgens de wet mogen wethouders niet in een andere gemeente wonen. Er is wel een uitzondering mogelijk: als de gemeenteraad toestemming geeft, mag een lokale bestuurder wél buiten de gemeentegrenzen wonen. Dit gebeurt steeds vaker, weet Van der Steen.
"Het wethoudersvak is veel ingewikkelder geworden in de afgelopen jaren. Zeker sinds gemeenten tussen 2010 en 2015 meer taken op hun bordje kregen. Dat betekent dat gemeenten zoeken naar kandidaten die de benodigde technische kennis beheersen. En dan zoek je vaker buiten de gemeente." Hij noemt dat een 'ingewikkelde ontwikkeling'.
"Want wethouder zijn is niet enkel een technisch vak, maar ook een politiek vak. Daarom moet je ook geworteld zijn in de gemeenschap. Een wethouder van buiten heeft moeite om die wortels te ontwikkelen."
'Last van beeldvorming'
Nederland telt zo’n 1400 wethouders, bleek uit de meest recente cijfers over 2024 van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Een nadeel hoeft het volgens Van der Steen niet te zijn dat iemand buiten de gemeente woont.
"Ik zie niet dat zij het slechter doen. Wel hebben zij last van beeldvorming. Als het slecht gaat dan wordt er al snel gewezen naar iemands woonplaats en dat diegene niet gebonden is aan de streek. En beeldvorming ís belangrijk in de politiek."
Budel denkt dat elders wonen vooral voordelen met zich meebrengt. "Ik kan met een frisse blik van buiten kijken. Mensen kennen elkaar in zo’n gemeente allemaal, sommigen draaien al twintig jaar mee. Omdat je niet zoveel dwarsverbanden hebt, kijk je met een onafhankelijkere blik."
Hij was van 2018 tot 2022 wethouder in zijn eigen gemeente, Rheden. Daarom weet hij ook dat elders wonen óók nadelen met zich meebrengt. "Als je in de gemeente woont, ben je overal bij. Dan kun je even naar een concert of een evenement. Nu moet ik goed afwegen waar ik heen ga." Toch kreeg hij naar eigen zeggen amper te horen van mensen dat hij te ver weg woont. "Maar misschien vertellen ze mij niet alles."