Verbod Holocaust-gedenkstenen in Duits stadje 'achterbaks en schandalig'

De struikelstenen, of stolpersteine, worden geplaatst in de stoep voor de huizen waar veelal joodse mensen woonden, die door de nazi’s zijn weggevoerd naar vernietigingskampen. Het gebeurt vaak op initiatief van nabestaanden of lokale organisaties. In heel Europa liggen er inmiddels 116.000, waarvan zeker tienduizend in Nederland. In Heidenau, een voorstad van Dresden, liggen er vijf. Een daarvan ligt zelfs voor het gemeentehuis.

Maar er komen dus geen nieuwe meer bij, bepaalde de gemeenteraad. Soortgelijke monumentjes mogen voortaan wel worden neergezet op een kerkhof aan de rand van de stad. De woede van de joodse organisaties richt zich vooral op de rechts-radicale partij Alternative für Deutschland (AfD), een van de grote partijen in Heidenau. De partij heeft bij de laatste deelstaatverkiezingen in Duitsland fors gewonnen. De stemming in de raad was ook op verzoek van raadsleden van AfD geheim.

AfD verzet zich vaker tegen openbare herdenkingen van de Holocaust en is al vaker beschuldigd van het bagatelliseren van nazimisdaden. Berucht zijn de uitspraken van de medeoprichter van de partij, Alexander Gauland, die de nazitijd 'een vogelpoepje' noemde in de Duitse geschiedenis.

AfD-gemeenteraadsleden in Heidenau zeggen dat de struikelstenen in de stoep juist respectloos zijn, omdat burgers er overheen lopen en ze als het ware vertrappen. Het zou daarom beter zijn ze op een andere plek te herdenken. Maar dat wil er niet in bij het Internationale Auschwitz Comité.

Achterbakse poging

In een scherpe reactie schrijft vicevoorzitter Christoph Heubner: "Het is een doorzichtige en achterbakse poging om de slachtoffers van de nazi’s uit Heidenau opnieuw uit de stad te verdrijven en ze te verbannen naar de plek waar de herdenking volgens de AfD al lang thuishoort; de begraafplaats."

De Israëlische ambassadeur in Duitsland zegt in een bericht op X: "Ik ben beschaamd. In Berlijn herinneren struikelstenen aan familieleden van mijzelf. Trotse, geassimileerde en succesvolle Duitsers die vanwege de nazi’s hun land moesten verlaten." 

"En in het Duitsland van 2026 besluit een gemeenteraad om geen nieuwe struikelstenen meer toe te staan. Elk mens heeft een naam. Een wereld. Een geschiedenis. Juist die herinnering probeert men hier uit te wissen. Wie de slachtoffers uit het verleden wist, wist het verleden zelf", schrijft ambassadeur Ron Prosor. 

Deze maand won de AfD twee keer bij deelstaatverkiezingen. Correspondent Olaf Koens ziet hoe het vertrouwen in traditionele partijen afbrokkelt en radicaal‑rechtse bewegingen terrein winnen:

Ambassadeur Ron Prosor roept op om de AfD te blijven uitsluiten in de politiek. In Duitsland wordt dat de 'brandmauer' genoemd, een brandmuur. Andere politieke partijen hebben afgesproken om niet samen te werken met de AfD. En dat is nu juist in Heidenau wel gebeurd.

De motie over de struikelstenen is namelijk ook gesteund door de plaatselijke CDU, de christendemocraten. Dat is de partij van kanselier Merz, die op hoger niveau nog wel weigert samen te werken met AfD. 

Kritiek op CDU

"Het is een schandaal dat de CDU en de AfD in Heidenau de handen ineenslaan om de plaatsing van struikelstenen in de openbare ruimte te voorkomen", zegt partijleider Felix Banaszak van Bündnis 90/Die Grünen. "Juist in het licht van de huidige debatten over de aanpak van rechtsextremisme en de opkomst van de AfD, moet alles in het werk worden gesteld om de herinnering aan degenen die vervolgd en vermoord zijn levend te houden."

De bedenker van de stolpersteine, de 78-jarige kunstenaar Gunter Demnig, ziet het allemaal met lede ogen aan. Over de CDU zegt hij: "De partij zou misschien beter de 'C' kunnen laten vallen. Want ze hebben het christendom duidelijk achter zich gelaten. Na de verkiezingssuccessen van de AfD was het te verwachten dat zoiets zou gebeuren", zegt Demnig. Hij hoopt dat het verbod op nieuwe stolpersteine tot Heidenau beperkt blijft.