Jandino greep in tegen huiselijk geweld: 'Dat is ook jóúw verantwoordelijkheid'
Aan het AD vertelt een ooggetuige wat er 'in rap tempo' gebeurde. "De man sloeg zijn vrouw of vriendin vol met zijn vuist in haar gezicht. Het was echt vreselijk. Haar hand op haar gezicht en heel hard huilen." Jandino Asporaat stuurde de man naar huis.
"Mensen denken vaak dat huiselijk geweld alleen áchter de voordeur plaatsvindt", zegt Nicole van Gelder, die aan het Radboudumc onderzoek doet naar partnergeweld. "Maar huiselijk geweld, of partnergeweld in dit geval, speelt continu. Ook buiten de voordeur. Ook in het openbaar. Het gaat overal door."
Probleem van ons allemaal
Het is volgens de onderzoeker belangrijk dat mensen dat weten. "Als we iets aan dit maatschappelijke probleem willen doen, moeten we goed begrijpen hoe het eruit kan zien."
In onderstaande video vertelt Barbara hoe ze haar zus verloor aan huiselijk geweld:
Wat er in het hoofd van een pleger omgaat op zo'n gewelddadig moment in het openbaar, is moeilijk te zeggen. "Het is moeilijk om in te gaan op dit individuele geval. Het kan zijn dat iemand het gevoel had: ik kom hier wel mee weg. Het kan ook zijn dat iemand vindt dat hij het volledige recht heeft om zijn partner, die hij dan vaak als zijn bezit ziet, iets aan te doen. Of dat nu in het openbaar is of niet."
Een andere optie is dat de pleger zijn emoties niet kan reguleren. "Dat praat het absoluut niet goed", benadrukt Van Gelder, "maar je ziet dat sommige plegers héél bewust bepalen wanneer ze een klap uitdelen, en wanneer niet, en dat andere plegers hun woede juist niet onder controle hebben, en er dan ook niet bij stilstaan dat omstanders dit ook kunnen zien. En kunnen ingrijpen."
Altijd ingrijpen
En dat ingrijpen, is belangrijk. "Als er geweld wordt gepleegd in dezelfde ruimte als waar jij je bevindt, is het ook jouw verantwoordelijkheid om daar iets aan te doen", stelt Laura Adèr, oprichter van Fairspace, dat een einde wil maken aan grensoverschrijdend gedrag – waar dan ook.
Veel vrouwen in blijf-van-mijn-lijfhuis hebben te maken met partnergeweld: 'Nooit 100 procent veilig'
Het is dan het belangrijkste – én het veiligste – om je op het slachtoffer te richten. "Het uitgangspunt is dat je de schadelijke situatie stopt, en zorgt dat het slachtoffer opgevangen wordt, weg kan komen of in elk geval steun krijgt", zegt Adèr. "Vraag: ben je oké, zullen we hier even weggaan, een stukje lopen?" En, als je het slachtoffer kent, adviseert Van Gelder: "Laat haar, of hem, weten dat je er bent voor diegene. Luister zonder oordeel. Biedt praktische hulp: geef iemand de reservesleutel van je huis, bied aan mee te willen gaan naar de politie of hulpverlening als diegene dat wil."
Kijk uit met repliek
Het is niet de bedoeling, benadrukt Adèr, om veel aandacht te vestigen op de situatie door de pleger een preek te geven. "Het voelt soms onrechtvaardig om de geweldpleger niet uitgebreid aan te spreken, maar als je dat doet, als onbekende, dan heb je kans dat het nog meer escaleert. Mensen zitten niet te wachten op repliek van een onbekende, al helemaal niet als ze al boos zijn."
Het is ook niet raadzaam om direct de politie te bellen, stelt Adèr. "Het is logisch dat mensen dat willen, maar wij zeggen altijd: laat het slachtoffer in the lead. Vraag: 'Kunnen we iemand voor je bellen?' Als die geen politie wil, en je belt tóch, dan schaad je iemands vertrouwen. Dan is de kans groot dat een slachtoffer de volgende keer denkt: ik vraag geen hulp, want dan wordt meteen de politie gebeld en dat wil ik niet."
Huiselijk geweld groot probleem, in Spanje is aanpak succesvol
De omstander doet er verder goed aan het slachtoffer te wijzen op de hulp die zij of hij kan krijgen. Dat kan de politie zijn, of bijvoorbeeld VeiligThuis, of een instantie als Slachtofferhulp. Van Gelder raadt, voor omstanders, de site aan waar zij aan meewerkte als expert, 'Waarom ga je niet weg?'
"We kunnen de verantwoordelijkheid niet alleen bij de slachtoffers van huiselijk geweld neerleggen. Omstanders kunnen meer doen dan ze denken. Jandino heeft dat laten zien, en dat is heel goed."
Adèr: "Van Jandino's actie gaat een normerende werking vanuit, een signaal van: dit pikken we niet, geweld is niet geoorloofd in deze samenleving."
Niet alleen fysiek
Overigens benadrukt onderzoeker Nicole van Gelder dat huiselijk geweld niet altijd alleen fysiek is, of seksueel. "Een klap is het best te herkennen, in het openbaar, ook als je het slachtoffer niet kent en slechts omstander bent. Maar er bestaat ook bijvoorbeeld economisch huiselijk geweld."
Dat herken je eerder als je het slachtoffer of de pleger kent. "Als je bijvoorbeeld hoort dat het slachtoffer 'zakgeld' krijgt van de partner, of heel veel moet werken en alleen alle rekeningen moet betalen, of juist niet meer mag werken of studeren van de partner." Ook kan er fraude worden gepleegd of kunnen er schulden worden gemaakt in naam van het slachtoffer.
Extreme controle
En dan is er nog psychisch huiselijk geweld: daarbij wordt het slachtoffer bijvoorbeeld continu gecontroleerd. De signalen zijn vaak subtieler. "Dan zie je bijvoorbeeld dat het slachtoffer continu bezig is met de telefoon opnemen als de partner voor de zoveelste keer belt in een korte tijd, en daar heel zenuwachtig van wordt. Of je hoort iemand heel denigrerend en kleinerend tegen de partner praten, diegene voor schut zetten." Dat laatste kan dus ook gebeuren als je het slachtoffer en de pleger niet kent. Van Gelder: "Vaak voel je wel, als omstander: dit is niet echt een gelijkwaardige relatie."
