Meer draagvlak voor azc na inspraak bewoners? Haaksbergen hoopt van wel

Nee, het referendum was niet de keus van het college van burgemeester en wethouders in Haaksbergen, erkent burgemeester Gerard van den Hengel. Maar na een handtekeningenactie van een lokale belangengroep stemde de gemeenteraad voor, dus de volksraadpleging komt er toch. Op 18 maart, tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen.

"Zo zie je maar dat je als burger veel invloed op de besluitvorming kunt hebben", zegt Van den Hengel. "Ik hoop dat zoveel mogelijk mensen gaan stemmen."

Draagvlak voor azc

Inwoners kunnen niet stemmen vóór of tegen de komst van het azc, verduidelijkt hij. Dat is landsbeleid waar de gemeente aan gebonden is. Haaksbergen moet en zal minstens 129 asielzoekers onderdak geven. "Maar de mensen kunnen wel aangeven of ze één grote locatie willen, of liever meerdere kleine. En of die binnen de bebouwde kom moet komen of juist in het stillere buitengebied."

Hij voegt eraan toe dat het stadsbestuur de uitslag 'zeer serieus' zal nemen, en die ook zal meewegen in de besluitvorming.

De volksraadpleging biedt tegelijk een kans, erkent de burgemeester ook. Het gemeentebestuur van Haaksbergen hoopt namelijk dat deze vorm van inspraak het draagvlak onder de bevolking voor de uiteindelijke besluiten zal versterken.

Wat dat betreft zullen veel andere gemeenten in een soortgelijke situatie het Haaksbergse experiment met interesse volgen. Want hoewel het verzet tegen het azc in die plaats vooralsnog zonder incidenten verloopt, liep het in veel andere plaatsen enorm uit de hand, met rellen en vernielingen tot gevolg. Zoals in Doetinchem, Uitgeest, Noordwijk, Albergen en Sint-Michielsgestel. Afgelopen woensdag moest de ME nog ingrijpen bij een demonstratie in het Zuid-Hollandse Bleskensgraaf. Agenten werden daar bekogeld met stenen en glas. Vorige week was het ook raak in Den Haag.

'Toneelstukje' of 'gaat wel lukken'

Geregeld worden lokale politici persoonlijk op intimiderende wijze benaderd door kritische inwoners, waarbij het soms ook tot vernielingen en bedreigingen komt. Zo moest de burgemeester van Tubbergen verhuizen na bedreigingen rond de komst van het azc in Albergen.

Op straat in Haaksbergen reageren bewoners verschillend op de vraag of het referendum voor extra draagvlak zorgt. "Voor mij heeft dit niet zoveel waarde", zegt een man. "Ik vind het een beetje een toneelstukje. Eigenlijk moest de vraag gesteld worden of we überhaupt een azc willen in de gemeente. Maar die stellen ze niet."

Maar een andere man noemt het 'positief' dat de gemeente inwoners bij het proces betrekt. "Ik denk dat het met dat draagvlak wel gaat lukken", zegt hij desgevraagd. "Haaksbergers zijn positief gestemd, we willen het beste voor iedereen. Met goed overleg is er altijd wel een goede oplossing te krijgen."

In september liep een demonstratie tegen de komst van een azc in Doetinchem uit de hand. Beelden daarvan zie je hier:

Een vrouw zegt: "Het is goed dat ze ons betrekken. Je voelt je altijd beter over dingen waarover je mede hebt kunnen beslissen, dan over dingen die helemaal buiten je om gaan. Als we allemaal stemmen, heeft dat toch invloed."

Weer een andere man zegt: "Wat er ook besloten wordt, als het democratisch is gebeurd, kan ik me erbij neerleggen."

Referendum 'minder gebruikelijk'

Frank Kerckhaert, lid van de onafhankelijke commissie die adviseerde over de vragen voor het referendum, hoopt dat bewoners de komende weken met elkaar in gesprek gaan over de opties, die onder meer worden toegelicht in een brief aan bewoners. "Neem bijvoorbeeld de kosten van de beveiliging", zegt hij. "Die neemt het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) op zich als het gaat om één grote locatie, maar niet bij meerdere kleine locaties. Het zou goed zijn als mensen dit soort keuzes met elkaar bespreken."

John Bijl, directeur van het Perikles Instituut, dat lokale politici coacht en begeleidt, zegt dat gemeenten meestal andere manieren van volksraadpleging kiezen, zoals inspraakavonden en meepraattafels. "Een referendum is minder gebruikelijk. Dat heeft een uitslag, en de bevolking verwacht dat je daar als bestuur dan iets mee doet."

Ook hij vindt het belangrijk dat inwoners vóór het referendum met elkaar in gesprek gaan. "In dat debat zie je de kwaliteit van het democratisch proces terug", zegt hij. "Door die gesprekken neemt de kennis toe. Je gaat beter begrijpen hoe de kwestie in elkaar zit, voor welke keuzes en knelpunten het bestuur werkelijk staat."

Gepolariseerd debat

Maar of het ook meer begrip oplevert voor de opvang van asielzoekers, daarover is Bijl niet zeker. "Moeilijk te zeggen, vooral omdat dit nu juist een sterk gepolariseerd debat is. Geweld wordt niet geschuwd. Of een referendum de manier is om die spanningen te sussen, is de vraag."

Eerder sprak RTL Nieuws met politicoloog Martin Rosema. Hij is positief over het initiatief van de gemeente: "Ik denk dat het goed is voor een gemeente om te laten zien dat je wilt luisteren naar de bevolking. Als er dan een besluit volgt, is het voor mensen makkelijker te accepteren. Want ze voelen zich gehoord. Dan weten ze: dit is niet het besluit van een paar zakkenvullers, maar de wil van mijn bevolking."

Eerder maakten we deze video over het referendum. Politicoloog Martin Rosema legt uit dat een gemeentelijk referendum best bijzonder is, én vertelt waarom het gemeentebestuur de uitslag ook naast zich neer mag leggen.