Foto's van verdachten oplichting overal te zien: 'Dit is eigenlijk een publieke schandpaal'

De verdachten worden eerst onherkenbaar getoond. Als zij zich niet melden, gebeurt dat vanaf 23 maart herkenbaar, totdat hun identiteit is vastgesteld. Deze campagne wordt naast opsporing van verdachten ingezet om nieuwe daders te ontmoedigen. 

Uitzonderlijke aanpak

Volgens de politie is de aanpak uitzonderlijk, maar noodzakelijk. "Het is best wel bijzonder. We hebben dit nog nooit op deze manier gedaan", zegt woordvoerder Martin de Wit. "Maar er is ook echt iets heftigs aan de hand. Met name ouderen worden steeds meer slachtoffer van dit soort oplichters. Daar past op dit moment een duidelijke actie bij."

Privacy- en informatierechtadvocaat Christiaan Alberdingk Thijm vindt de actie 'indringend' en plaatst stevige kanttekeningen bij het inzetten van publieksopsporing op deze schaal. "Er kan een opsporingsbelang zijn, maar ze noemen het meer een campagne. Dan lijkt het me ingewikkeld." 

Wat is dan precies het doel, vraagt Alberdingk Thijm zich af. "Opsporing? Of moet het een publieke waarschuwing zijn? Bij al die doelen is telkens de vraag: legitimeert dit middel dat doel? Dit is eigenlijk een publieke schandpaal, en dat past niet helemaal in onze moderne rechtstaat."

Privacyafweging

Wat ook mee kan spelen, is dat sommige verdachten tegelijkertijd mogelijk ook zelf slachtoffer kunnen zijn – zoals wanneer jongeren via sociale media geronseld worden voor phishing of bankhelpdeskfraude. Dat moet bij de privacyafweging zwaar wegen, zegt Alberdingk Thijm. "Als ze zelf ook mogelijk slachtoffer zijn, moet je daar rekening mee houden. Het privacybelang van iemand die mogelijk zelf ook slachtoffer is, is groter dan van iemand die mogelijk een driedubbele moord heeft gepleegd."

Hij wijst erop dat in vergelijkbare situaties eerder voor een voorzichtigere benadering is gekozen. "Supermarkten mogen ook geen foto's van winkeldieven ophangen. Maar toen Robert M. bijvoorbeeld werd opgepakt, is heel bewust door de burgemeester een foto vrijgegeven. Je moet altijd die afweging maken." Robert M. was kinderoppas en werkte onder andere bij de Amsterdamse kinderopvang 't Hofnarretje. Hij misbruikte jarenlang vele tientallen kinderen. In 2013 werd hem 19 jaar gevangenisstraf met tbs opgelegd.

Bankhelpdeskfraude en nepagenten

De honderd zaken die nu naar buiten worden gebracht, gaan vooral over vormen van oplichting zoals bankhelpdeskfraude of nepagenten. "Slachtoffers worden gebeld met verhalen over zogenaamd onveilige bankrekeningen. Dan moeten ze geld overboeken of waardevolle spullen afgeven. Er zit bijna altijd iemand achter die vervolgens een pas ophaalt of gaat pinnen bij een automaat."

Jaap Timmer, politiesocioloog, vindt de campagne wel een logische stap. "Het gaat om misdrijven met veel impact op oudere, kwetsbare mensen. En dan gaat het niet alleen om het geld dat wordt buitgemaakt, maar ook om bijvoorbeeld sieraden en andere kostbaarheden waarvan de sentimentele waarde vaak veel groter is dan de financiële waarde. En dit soort misdaad is heel erg groeiende, dus ik snap de stap van politie en OM wel dat ze hier wat mee gaan doen nu."

Volgens Timmer is de opkomst van nepagenten ook een belangrijke aanleiding voor deze campagne. "Dat is een verzwarende factor en ondermijnt het vertrouwen in de politie."

'Laat je niet gebruiken als loopjongen'

Het belangrijkste doel is volgens de politie om te achterhalen wie de verdachten zijn. "We willen weten wie er op die foto's staan. Daarom tonen we ze nu eerst geblurd, zodat mensen zichzelf kunnen herkennen en zich kunnen melden. Daarna gaan we ze herkenbaar naar buiten brengen."

Maar de actie heeft ook nog een ander doel: jongeren afschrikken. "We zien dat er jacht wordt gemaakt op jonge mensen. Ze worden geronseld met kleine geldbedragen om bankpassen op te halen of te pinnen. Dat moet echt stoppen, want de schade die wordt aangericht is enorm. Het moet echt een signaal zijn naar iedereen die in de verleiding komt om dit soort misdrijven te plegen: doe het niet. Laat je niet gebruiken als loopjongen. We komen wél achter je aan."