Waarom het overlijden van de 19-jarige Jade Kops ons zo raakt: 'Impact niet onderschatten'

Dit artikel publiceerde RTL Nieuws eerder, toen Jade Kops bekendmaakte niet lang meer te leven hebben. De tekst is deels aangepast naar de actualiteit.

Vandaag deelden de nabestaanden van Jade dat ze vanochtend vroeg is overleden. "Intens verdrietig en ontzettend trots op onze dappere dochter en zus, willen wij laten weten dat Jade vanmorgen om 5:50 uur is overleden in het bijzijn van ons", schrijft de familie op Instagram.

Jade kreeg op haar veertiende te horen dat ze een tumor in haar keel heeft. Via haar Instagramaccount deelde ze hoe ze omgaat met die ongeneeslijke ziekte. Ze schreef er een boek over en zette zich onder meer met een eigen stichting in voor lotgenoten.

Het raakt aan onze eigen problemen

Dat zoveel mensen meeleven, is volgens Daniel Trottier, universitair hoofddocent media en communicatie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, niet zo vreemd. "Over het algemeen sluiten dit soort verhalen aan bij onze eigen levens. Iedereen kent wel iemand die ziek is of door een moeilijke situatie gaat. Het raakt aan onze eigen problemen", legt hij uit.

We laten ons inspireren door de manier waarop mensen hun strijd voeren, legt Trottier uit. "Het verschilt eigenlijk niet zoveel van het ouderwetse doorvertellen van verhalen. Voor de tijd van sociale media vertelden we elkaar ook hoe een buurman of kennis met zijn ziekte omging om anderen moed te geven. Nu consumeren we de wereld via onze telefoon en bereiken die verhalen ons op die manier", zegt Trottier.

Vorig jaar sprak RTL Nieuws met Jade Kops over de oprichting van Villa Jade, voor gezinnen met een kind dat kanker heeft. In deze video vertelt ze erover:

Volgens mediapedagoog en zorgethicus Jacqueline Kleijer maken sociale media zulke verhalen nog intiemer. "Als je iemand volgt, ben je meer dan een toehoorder van een verhaal dat voorbij zweeft. Het is alsof je bijna bij iemand op bed zit, alsof je erbij bent. Die impact moet je echt niet onderschatten."

'Hoe zou het vandaag met haar zijn?'

Juist doordat mensen zo'n inkijkje krijgen in iemands dagelijks leven, komt het verhaal dichterbij. "Zo'n klein verhaal kan je veel meer raken dan groot, abstract leed", zegt Kleijer. "Je ziet kleine details van het verhaal, zoals in een film. Bijvoorbeeld een bed in de huiskamer, hoe iemand zich voelt op een bepaalde dag. Je wordt stap voor stap meegenomen in het verhaal en vraagt je af: hoe zou het vandaag met haar zijn?"

Voor wie zijn of haar verhaal deelt, kan die betrokkenheid ook iets positiefs betekenen. "Voor Jade is het waarschijnlijk fijn dat ze reacties krijgt als: beterschap of succes. Ze voelt zich daardoor gezien en minder alleen", zegt Kleijer. 

"Het heeft ook te maken met nieuwsgierigheid. Dat klinkt misschien negatief, maar dat is het niet. Mensen leren er ook van. Ze zien hoe iemand met ziekte of tegenslag omgaat en nemen daar soms iets van mee."

Volgens Trottier kunnen mensen via sociale media zelfs een echte band voelen met iemand die ze nooit hebben ontmoet. "De eerste foto's op je tijdlijn zijn misschien die van familie of vrienden, en daarna zie je de verhalen van mensen die je online volgt. Ondanks dat het een eenzijdige relatie lijkt, omdat die persoon jou niet kent, weet jij wel veel over diens leven."

Voelt als verlies

Als iemand die je al lange tijd volgt plotseling overlijdt of niets meer post, kan dat dan ook als verlies voelen. "We raken gewend aan hun aanwezigheid in ons dagelijks leven", zegt Trottier. "Wanneer dat wegvalt, kan dat verdriet oproepen."

Ook de gemeenschap rondom zulke verhalen speelt een belangrijke rol, zegt Kleijer. "Wat je vaak ziet bij influencers, is dat de community onder hun berichten soms nog belangrijker wordt dan het oorspronkelijke bericht. Mensen reageren op elkaar, steunen elkaar en delen hun gevoelens. Dat kan ervoor zorgen dat mensen zich minder alleen voelen."

Dat soort collectieve emoties zijn volgens haar niet nieuw. "Toen André Hazes overleed, zag je ook een massale rouw bij fans. Hetzelfde gebeurde bij prinses Diana. Die mensen kenden hen niet persoonlijk, maar ze stonden ergens voor en betekenden iets voor hen. Het is dus logisch dat zo'n jong meisje als Jade ook zulke gevoelens oproept."

Volgens Jacqueline Kleijer kan het volgen van zo'n persoonlijk verhaal zelfs helpen om met moeilijke emoties om te gaan.

"De dood is het enige dat vaststaat in het leven, maar we praten er niet altijd makkelijk over. Als je iemand online volgt in zo'n proces, groei je als het ware met die persoon mee richting het einde. Daardoor kan rouwen soms beter te dragen worden."

Door te volgen, leren mensen zo gaandeweg omgaan met afscheid. "Je leert als het ware rouwen terwijl je iemand volgt. Doordat je met het hele proces wordt meegenomen. Zo'n iemand wordt een soort voorganger. Als je dan zelf afscheid moet nemen van een geliefde, denk je misschien aan iemand als Jade of Eva en vraag je je af: hoe deed zij dat? Dat kan je eigen rouw behapbaarder en begrijpelijker maken."