Langere tijd signalen van stemmen ronselen in Gorinchem: 'Zeer zeldzaam in Nederland'

Er loopt op dit moment een onderzoek bij de politie naar de vermoedens van stemmen ronselen. Toen deze signalen al vóór de verkiezingen bij burgemeester Reinie Melissant terechtkwamen, besloot zij de partijen en inwoners te informeren over de strafbaarheid van stemmen ronselen. 

"Ik heb alle politieke partijen een A4 verstrekt over wat wel en niet mag, en geattendeerd op de wetgeving rondom stemmen ronselen. Ik heb ook inwoners opgeroepen zoveel mogelijk zelf te stemmen", zei Melissant.

Onder druk gezet

Inwoners hebben zich gemeld nadat zij werden gebeld, of er iemand aan hun deur was geweest. "Er kwamen ook signalen van mensen die zich onder druk gezet voelden", voegde Melissant eraan toe.

De burgemeester zegt alles te hebben gedaan wat er tot de verkiezingsdag binnen haar macht lag. Eén stembureau meldde woensdag dat een kandidaat vijf keer bij een stembureau is gekomen. Hij had dan steeds één of twee mensen met meerdere volmachten mee. "Die kwamen stemmen waarbij hij dan een foto wilde maken voor de socials", stond in het verslag van het stembureau.

Dit stembureau meldde een 'relatief hoog aantal volmachten (135/650)'. "Veel van deze volmachten waren op dezelfde manier voorbereid! Twee stempassen met kopie paspoort met een paperclip", stond in het verslag.

Bij de informatieavond zei de burgemeester dat inmiddels nog een stembureau een melding heeft gemaakt van iets opmerkelijks. De vrijwilligers van die locatie hebben de werkwijze met volmachten na het nieuws achteraf herkend, lichtte de burgemeester toe.

Maximaal twee volmachten

Experts laten weten aan RTL Nieuws dat stemfraude zeer zeldzaam is in Nederland. Mensen mogen stemmen met maximaal twee volmachten, zei Charlotte Wagenaar, expert op het gebied van publiekrecht en bestuur aan Tilburg Universiteit. "Dus het is niet verboden. Maar dit is wel een heel ongebruikelijk hoog aantal volmachten."

Het is nog niet duidelijk welke gevolgen het strafrechtelijk onderzoek naar mogelijke stemfraude in Gorinchem heeft. Donderdagochtend komt, zoals in elke gemeente, het Centraal Stembureau (CSB) onder leiding van de burgemeester bij elkaar. 

Die kan dan beslissen om de uitslag geheel of gedeeltelijk ongeldig te verklaren. "Dat besluit kan niet uitgesteld worden tot na de resultaten van het onderzoek van het Openbaar Ministerie", legde de burgemeester uit. 

Het OM-onderzoek en de beslissing van het CSB staan los van elkaar. De nieuwe raad zou volgens de planning op 1 april moeten beginnen. "Het klinkt logisch om onderzoek af te wachten, maar dat gaat niet. De tijdpaden lopen niet gelijk op."

Mogelijk scenario

Als de uitslag ongeldig wordt verklaard, kan de nieuwe raad nog niet aan de slag. "Als minder dan de helft van de gemeenteraad kan worden geïnstalleerd, blijft de huidige raad aan." 

Zodra de uitslag definitief is, is het aan de zittende raadsleden hoe het verdergaat. Het CSB kan geen opdracht geven tot een herstemming; de gemeenteraad kan dat vanuit een politieke keuze wel, stelde Melissant. "Dat is een zeldzaam en zeer zwaar instrument. De opkomst en uitslag zal niet hetzelfde zijn."

De burgemeester kan niets kwijt over wie er mogelijk achter de vermeende fraude zit. "Ik heb de signalen gelezen, maar ik doe geen onderzoek. Ik wil ver weg blijven van beschuldigen." Maar als er daadwerkelijk uit het onderzoek naar voren komt dat er stemmen zijn geronseld: "Je bent gewaarschuwd van tevoren, dus dan moet je op de blaren zitten."