VN-besluit over slavernij 'belangrijke stap naar gerechtigheid en herstel'
"Een belangrijk en mooi besluit", zegt Vyent over de VN-motie, ingediend door Ghana. "Het had veel eerder moeten gebeuren, maar ik ben er blij mee."
Volgens Vyent heeft Nederland een belangrijk duwtje in deze richting gegeven. Toenmalig premier Mark Rutte bood in december 2022 namens het Nederlandse kabinet excuses aan voor het slavernijverleden. Koning Willem-Alexander maakte op 1 juli 2023, bij de viering van Ketikoti, excuses namens Nederland voor het slavernijverleden. Bij een staatsbezoek aan Suriname in december 2025 herhaalde de koning die woorden nog eens.
"Ik geloof dat de wereld heeft meegekeken naar deze excuses", zegt Vyent. "Ik zei het al tegen de koning een paar jaar geleden: 'U heeft de lat hoog gelegd voor de rest van de wereld'. Ik geloof dat zijn besluit is opgepikt door andere leiders. Dat is ook te danken aan de Nederlandse maatschappij, die de politiek en de koning hiertoe hebben bewogen."
Hier zie je de excuses van de koning terug:
Excuses van de koning: de aanloop
Op 1 juli 2021 presenteerde de Dialooggroep Slavernijverleden haar eindrapport. Daarin werden meerdere adviezen gegeven, zoals:
- Het starten van een nationaal onderzoeksprogramma naar het slavernijverleden en de doorwerking daarvan vandaag de dag.
- Meer aandacht voor het slavernijverleden in het onderwijs en de pedagogische opleidingen.
- Actieve bestrijding van discriminatie en institutioneel racisme in de gehele samenleving
- Een nationale voorziening om de zichtbaarheid van slavernij te vergroten.
- 1 juli als nationale herdenkingsdag bijgewoond door de koning en de regering.
- Over te gaan tot de rehabilitatie van Tula en andere verzetshelden.
- Het instellen van een Koninkrijksfonds per 1 juli 2023 voor structurele en duurzame financiering van herstelmaatregelen.
Het begrip 'herstel' werd zo toegelicht: "Herstel betekent in de ogen van het adviescollege dat de gevolgen integraal en systemisch aangepakt moeten worden."
Karwan Fatah-Black, historicus met slavernij als specialisme, zegt het VN-besluit 'de wereldwijde opinie over slavernij' weerspiegelt. "Het is niet een nieuw standpunt, geen breuk met het verleden, maar het markeert wel hoe ver de wereld is gekomen op dit thema. Het laat zien hoe belangrijk het onderwerp slavernij is."
Voorman Vyent van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis vindt de motie van de VN een mooi startpunt om de landelijke discussie over herstel en compensatie voor te zetten, zegt hij. Hij wijst op de eerdere woorden van Mark Rutte, die het moment van zijn excuses 'geen punt, maar een komma' noemde.
'Eerst praten en achterstand in beeld krijgen'
Het Nederlandse kabinet besloot 200 miljoen euro te investeren in een slavernijfonds, maar wilde niet aan grootscheepse herstelbetalingen beginnen.
"Voor mij is vooral de maatschappelijke discussie belangrijk", zegt Vyent. "We moeten nu echt met elkaar praten, en in beeld krijgen welke achterstanden de nazaten van tot slaaf gemaakten hebben opgelopen. Daarna kunnen we pas bekijken hoe we die achterstanden oplossen."
Ook historicus Fatah-Black benadrukt het belang van bewustwording. Hij denkt dat Nederland voorzichtig toewerkt naar een volgende stap in het proces. "Het slavernijfonds van de overheid beschrijft drie fases: erkenning, gerechtigheid en ontwikkeling. Je kunt stellen dat we nog in de eerste fase zitten. Daarvan zien we nu allerlei effecten: er wordt gewerkt aan een nationaal slavernijmuseum, de culturele sector doet veel met het onderwerp, er wordt onderzoek gedaan naar de geschiedenis van het koningshuis."
Fatah-Black vindt niet dat de discussie hierover in Nederland is stilgevallen. Integendeel: "Het onderwerp verspreidt zich nog steeds. Door dit besluit van de VN is er nu wel momentum om het gesprek verder te brengen. In het nieuwe kabinet zitten ook partijen die dit onderwerp belangrijk vinden."
VN noemt slavenhandel 'ernstigste misdaad tegen menselijkheid ooit'
Vyant geeft een voorbeeld van een probleem dat uiteindelijk rechtgezet moet worden: recent onderzoek van een antropoloog aan de Universiteit van Amsterdam laat zien dat de gezondheidssituatie van nazaten van tot slaaf gemaakten achterblijft ten opzichte van andere groepen Nederlanders, omdat het effect van de slavernij nog generaties doorwerkt. "Dat moet je oplossen uiteindelijk."
Ook noemt Vyent de sociaal-economische positie van deze nazaten. "De gemiddelde Nederlander erft tussen de 75.000 en 125.000 euro van zijn ouders. Onze nazaten van tot slaaf gemaakte mensen is dat heel anders, vaak zijn er zelfs schulden. Dat zegt veel."
Gratis naar universiteit
Vyent stelt een 'mooi gebaar' voor: "Misschien kunnen de politiek en de universiteiten in Nederland de komende 25 jaar kosteloos onderwijs aanbieden aan studenten uit deze gezinnen, en dan natuurlijk vooral de gezinnen die het niet breed hebben. Zo kun je iets van de sociaal-economische achterstand inlopen."
Daarnaast denkt Vyent aan praktische hulp aan de getroffen landen, zoals de bouw van scholen, ziekenhuizen en andere infrastructuur. Over het idee van financiële compensatie voor individuele nazaten is hij terughoudend. "Je kunt heel moeilijk vaststellen hoeveel dat dan zou moeten zijn. Wie moet dat dan betalen? En aan wie? Ik weet niet of je daar ooit een bedrag per persoon op kunt plakken."
Ook Fatah-Black vindt praten over geld op dit moment niet aan de orde: "Dan sla je een paar belangrijke stappen over. Eerst moet je in beeld krijgen wat het verleden heeft aangericht. Dat proces is nu nog gaande."
De president van Ghana sprak ook over de aangenomen motie:
