Woningtekort dwingt jonge mensen tot uitstel kinderwens: 'Ik wil ze wel iets kunnen bieden'

Voor Noa en haar vriend is de sociale huurwoning van 65 vierkante meter waar ze nu wonen meer dan prima. "Met een baby zou het nog gaan, maar als kinderen ouder worden, willen ze wel hun eigen privacy. En dat kunnen we een kind hier niet bieden", zegt Noa tegen RTL Nieuws.

Onzekere toekomst

Zonder de zekerheid van een koopwoning ziet ze haar kinderwens voorlopig niet in vervulling gaan. "Ik ben nu nog jong en leef mijn leven. Maar de toekomst maakt me onzeker en als ik denk aan mijn kinderwens, maakt dat me verdrietig. Ik wil graag kinderen, maar ik wil ze wel iets kunnen bieden", legt ze uit.

Noa werkt 32 uur op de HR-afdeling van een ziekenhuis. Samen met haar vriend heeft ze een gezamenlijk inkomen rond modaal, maar toch lukt het hen niet om een geschikte koopwoning te vinden. "Naast je hypotheek betalen, wil je een kind goed kunnen onderhouden. Nieuwe kleding kunnen kopen en er samen op uit. Als je alleen maar werkt voor je hypotheek, dan blijft daar geen geld voor over."

Noa's verhaal staat niet op zichzelf. In Nederland is het geboortecijfer de afgelopen vijftien jaar afgenomen. In 2010 kregen vrouwen gemiddeld 1,80 kinderen, in 2024 is dat gedaald naar 1,43. Tegelijkertijd zijn de huizenprijzen sinds 2013 enorm gestegen.

Invloed woningmarkt op gezinsvorming

Dat was voor het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) aanleiding om te onderzoeken wat de invloed van de woningmarkt is op gezinsvorming. "We zien al jaren een bepaald patroon, maar konden dat lange tijd niet goed verklaren. De rol van de woningmarkt was nog nauwelijks onderzocht", zegt onderzoeker Daniël van Wijk.

Uit het onderzoek blijkt dat jongvolwassenen hun gedrag aanpassen als ze geen geschikte woning kunnen vinden. "Je zou kunnen denken dat ze er dan toch voor kiezen om kinderen te krijgen in een huurwoning die ze eigenlijk niet geschikt vinden. Maar dat zien we niet. Wat we vooral zien, is uitstel. Een koopwoning blijft een belangrijke voorwaarde voor het ouderschap."

De verschillen zijn duidelijk zichtbaar. "Als we vrouwen in minder gezinsvriendelijke woningen, zoals appartementen, vergelijken met vrouwen in rijtjeshuizen, met dezelfde leeftijd, hetzelfde inkomen en een vergelijkbare partner, dan krijgen vrouwen in rijtjeshuizen 29 procent vaker een kind."

Het onderzoek is gebaseerd op grootschalige registerdata van het Centraal Bureau voor de Statistiek, afkomstig uit onder meer gemeentelijke administraties. "We kijken dus niet naar wat mensen zeggen, maar naar wat ze daadwerkelijk doen." 

Blijven wonen in ruime woningen

Tegelijkertijd laten eerdere studies zien dat jongvolwassenen zelf ook aangeven dat de krappe woningmarkt een belangrijke reden is om het krijgen van kinderen uit te stellen.

De studie onder 18- tot 45-jarigen laat zien dat de woningkrapte mede komt doordat mensen na het uitvliegen van hun kinderen in ruime woningen blijven wonen. Daardoor komen er minder huizen vrij voor jongvolwassenen.

Uit onderzoek van het RTL Nieuwspanel onder ruim 19.000 leden blijkt dat 50 procent van de mensen tussen de 18 en 45 jaar geen kinderwens heeft. Bij 10 procent van hen speelt de woningmarkt daarin een rol.

Moet beleid op worden gemaakt

De krapte op de woningmarkt is op korte termijn niet opgelost, legt NIDI-onderzoeker Van Wijk uit. "Beleidsmakers moeten hier iets mee, want een positieve impuls voor het geboortecijfer ligt niet voor de hand. Het hangt vooral af van twee dingen: hoeveel er wordt bijgebouwd en of de doorstroming op gang komt."

Uitstel kan uiteindelijk ook afstel worden, waarschuwt Van Wijk. "We zien verbanden tussen het type woning en de leeftijd waarop mensen kinderen krijgen. Wie lang in een minder geschikte woning zit, stelt het krijgen van kinderen uit. Sommigen halen dat later in, maar anderen blijven uiteindelijk vaker kinderloos. Ook omdat het biologisch moeilijker wordt om op latere leeftijd nog kinderen te krijgen. Het precieze effect hiervan kunnen we pas over tien jaar meten."

En dat is precies waar Noa bang voor is. "Ik ben zelf opgevoed door een alleenstaande moeder. Mijn moeder kocht nieuwe kleding voor ons zodra de kinderbijslag binnen was. En doordat ze vier à vijf dagen per week werkte, hield ze geld over om leuke dingen met ons te doen. We kwamen nooit iets tekort, maar dat kwam ook doordat mijn opa en oma heel betrokken waren. En daarnaast was alles toen veel goedkoper."

"Huizen, boodschappen, alles is zoveel duurder geworden. Mijn moeder had meer ruimte dan ik heb met mijn huidige salaris. Als ik nu een kind zou hebben, zou ik nog harder moeten werken. En ik weet niet of ik mijn kind zo wil grootbrengen."