Gouden helm kwam terug door afspraken met criminelen, waarom gebeurt dat?
Begin vorig jaar werden de helm en drie armbanden gestolen uit het Drents Museum in Assen. Woensdag werden ze teruggevonden, en gisteren getoond aan de toegestroomde media.
In ruil voor de kunstschatten zijn zogeheten procesafspraken met de verdachten gemaakt. "Het is een soort voor wat hoort wat constructie, die over het algemeen leidt tot strafvermindering", vertelt Laura Peters. Zij promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen op het gebruik van procesafspraken in strafzaken.
Soms worden afspraken niet goedgekeurd
Zulke zaken gaan sneller en dat verlicht de druk op de rechtspraak, legt Peters uit. In het geval van de kunstroof in het Drents Museum levert het ook nog de gestolen stukken op. Wat daar tegenover staat voor de drie verdachten, is nog onduidelijk. Dat zal het OM toelichten tijdens de rechtszaak, die 14 april van start gaat.
Het is nog wel de vraag of de afspraken worden goedgekeurd door de rechter. "In vijf tot tien procent van de gevallen worden de procesafspraken niet goedgekeurd", zegt Peters. "De belangrijkste reden is dat de rechter de straf niet passend vindt."
Deals sluiten
Het maken van procesafspraken gebeurt nog niet zo lang in Nederland. In 2021 werden de eerste afspraken goedgekeurd en sindsdien zijn er zo'n 600 uitspraken met dit soort regelingen. Eind 2022 kwam er toestemming van de hoogste rechter, maar wetgeving ontbreekt nog.
Inmiddels ligt er een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer om grenzen te stellen aan het gebruik van procesafspraken.
De hoofdverdachten nemen dus een risico. De kunstschatten liggen al bij het OM, terwijl ze daar nog niks voor terug hebben gekregen. Toch verwacht Peters dat de rechter meegaat in de gemaakte afspraken. Daar sluit Jan Crijns, hoogleraar strafprocesrecht aan de Universiteit Leiden, zich bij aan.
"Meestal volgt de rechter de afspraak, tenzij hij de strafvermindering te hoog vindt." Het is dan ook in het belang van het OM om niet te veel strafvermindering te beloven aan de verdachten. "Als de rechter er niet in meegaat, kan het een middel worden dat verdachten niet meer vertrouwen. En dan zijn toekomstige afspraken moeilijker te maken", aldus Crijns.