Moeten influencers vermelden dat ze geen expert zijn? 'Mensen vinden zichzelf niet onbetrouwbaar'

Het CDA wil dat influencers die zich uitspreken over gevoelige onderwerpen zoals gezondheid, voeding of financiën, moeten aantonen dat ze er verstand van hebben of juist expliciet vermelden dat ze geen expert zijn. 

Het probleem is dat influencers meestal geloven dat ze oprecht iets nuttigs delen, zegt Martin Buijsen, hoogleraar recht en gezondheid aan de Erasmus Universiteit. Hij vindt het idee sympathiek, maar weinig effectief. "Zelfs als mensen fout zitten, voelen ze zich vaak geen leugenaar of onbetrouwbare bron. Ze denken dat ze gelijk hebben, en zullen zichzelf dus niet snel corrigeren of als 'niet-deskundig' bestempelen."

Persoonlijke band

Daarbij voelen volgers vaak een persoonlijke band met influencers. Een disclaimer werkt dan vaak slechts als een 'pleister', zegt Margje Camps, die onderzoek doet naar misinformatie richting consumenten. "Mensen willen bijvoorbeeld weten hoe ze gezonder kunnen leven.  Het is maar de vraag of een hashtag je dan zal tegenhouden om een advies uit te proberen." 

Tegelijkertijd verwacht Camps niet dat influencers snel bereid zijn de hashtag te gebruiken. "Je zegt niet snel over jezelf dat je niet genoeg over een onderwerp weet." 

Het Commissariaat voor de Media houdt toezicht op influencers en kan ingrijpen. Ook de Reclame Code Commissie kan influencers aanspreken als zij zich niet aan de regels houden.

Regels omzeilen

Nu al horen influencers bij betaalde samenwerkingen de hashtag #ad onder een video of post te plaatsen. In de praktijk gaat het daar al mis. Zo verstoppen influencers de hashtag of proberen ze de regels te omzeilen met creatieve varianten zoals een hoofdletter A of D. "Ze hebben nu al moeite met de regels volgen", zegt Camps. "Nog meer regels maken gaat dat alleen maar erger maken."

Het CDA-voorstel raakt ook aan de vraag: wie is expert? Als je verplicht stelt dat alleen gekwalificeerde experts advies mogen geven over gezondheid of financiën, sluit je mogelijk ook mensen uit die waardevolle ervaringen of praktische tips delen, denkt Camps. Ook kom je snel in een grijs gebied terecht. "Moet je een diploma laten zien om aan te tonen dat je genoeg weet? Mag iemand met een doktersdiploma die gespecialiseerd is in kankeronderzoek wel iets zeggen over vruchtbaarheid? En wie gaat dat bepalen?" 

Hoogleraar Buijsen ziet meer in een andere aanpak. "Mensen moeten niet denken dat je online aan betrouwbare informatie komt. Als je goede informatie wilt laten landen, moet je die via gezaghebbende bronnen delen. Dat is volgens mij de enige manier om echt impact te hebben. "

Voor jongeren kunnen influencers die vrijwel dagelijks op hun telefoon voorbijkomen soms voelen als een goede vriend. Dat betekent ook dat influencers heel persoonlijke berichten komen. In deze video zie je hoe ze leren daarmee om te gaan: