Foodwatch slaat alarm, maar hoe problematisch is kweekzalm nu echt?
Veel onderzoekers stellen dat de wilde visserij onder druk staat door overbevissing en milieuschade, en dat kweekvisserij een belangrijk alternatief kan bieden. Keurmerken als ASC en GGN moeten de consument helpen om daarin een verantwoorde keuze te maken.
Volgens Foodwatch bieden juist die keurmerken geen garantie. De organisatie start vandaag een petitie met de eis dat keurmerken worden aangescherpt.
De consumentenorganisatie kocht kweekzalmproducten bij Albert Heijn, Lidl en Jumbo en concludeerde dat bij drie producten pas na veel doorvragen bij supermarkten en leveranciers een concrete kweker kon worden gevonden. Bij drie andere producten kwam er helemaal geen antwoord.
Zeeluis vreet zalmkoppen aan tot schedel: hoe moeten viskwekerijen veranderen?
En zelfs als er een kwekerij werd gevonden, zijn de sterftecijfers van de zalm, ziekte-uitbraken en behandelingen voor het publiek niet inzichtelijk, stelt de organisatie.
"De realiteit achter de verpakking is een intensief industrieel systeem waarin massale sterfte geen uitzondering is." Volgens Foodwatch is bovendien aangetoond dat op ASC-gecertificeerde locaties ernstige misstanden kunnen plaatsvinden.
De meeste kweekzalm die in de Nederlandse supermarkten ligt, is afkomstig uit Noorwegen. Slechts een klein deel komt uit andere landen, bijvoorbeeld Chili.
Wat zeggen visonderzoekers? In de praktijk is herleidbaarheid naar de kwekerij 'meestal goed geregeld', zegt onderzoeker aan de Wageningen Universiteit Marnix Poelman. "Maar het grote aantal kwekerijen maakt de keten complex, waardoor er onvermijdelijk zwakke plekken kunnen ontstaan."
Veelkoppig monster
Volgens Poelman is het ASC-keurmerk voor de consument een minimumgarantie: producten met dit label voldoen in ieder geval aan basiseisen op het gebied van duurzaamheid. "ASC trekt daarmee de kwaliteit van de hele sector omhoog."
Waarom dan toch de kritiek van Foodwatch? Poelman heeft daar wel een verklaring voor. "Duurzaamheid binnen de zalmkweek is een veelkoppig monster. Het gaat niet alleen om het milieu, maar ook om dierenwelzijn en de samenstelling van het voer voor de dieren dat steeds belangrijker wordt gevonden. Er zullen altijd kritische ngo's blijven die vinden dat de standaarden niet ver genoeg gaan."
Noorse visproducent looft beloning uit voor vangst 27.000 ontsnapte zalmen
Want volgens Poelman is de sector voor kweekzalm juist een innovatieve sector waar de laatste jaren grote stappen zijn gezet in duurzaamheid en dierenwelzijn. Een mening die wordt gedeeld door zijn collega Geert Hoekstra. Hoekstra houdt zich vooral bezig met de economische kant van de sector.
Hogere standaard
"Ja, de kweek is vaak zeer intensief en soms zitten er te veel vissen in één systeem. Stress is doodsoorzaak nummer één bij zalmen. Maar er gaan ook heel veel dingen goed de laatste jaren."
Hij wijst op steeds geavanceerdere technieken om bijvoorbeeld visluis, een gevaarlijke parasiet voor de zalmen, te bestrijden zodat er geen schadelijke behandelingen nodig zijn. "Voer is steeds vaker plantaardig. En in sommige kwekerijen wordt op tientallen beeldschermen continu in de gaten gehouden hoe de zalmen zich gedragen, om zo het welzijn van de dieren te vergroten."
Hoekstra kan zich wel vinden in de stelling van Foodwatch dat het voor de consument duidelijk moet zijn waar de zalm vandaan komt. "In landen als Noorwegen en Schotland gelden doorgaans strengere standaarden dan in delen van Azië, waar de productienormen en regelgeving niet altijd vergelijkbaar is met die in Europa."
Reactie ASC
RTL Nieuws heeft ASC om een reactie gevraagd. Het keurmerk herkent zich niet in de kritiek van Foodwatch.
De vragen gaan over drie hoofdpunten: hoe kwekerijen een keurmerk krijgen, hoe visproducten te volgen zijn van kwekerij tot winkel en hoe wordt gecontroleerd op zaken als visgezondheid en sterfte.
Volgens een woordvoerder vallen al deze onderwerpen onder het ASC-keurmerk. Dat keurmerk stelt strenge eisen aan het milieu, het welzijn van de vissen en de rechten van werknemers. "Elke kwekerij wordt apart gecertificeerd en onafhankelijk gecontroleerd", zegt ASC.
Herkomst altijd gecontroleerd
ASC maakt ook gebruik van een zogenoemd Chain of Custody-systeem. Daarmee wordt gecontroleerd dat gecertificeerde vis tijdens het hele productieproces gescheiden blijft van niet-gecertificeerde vis. Op de verpakking staat niet altijd van welke kwekerij de vis precies komt, maar volgens ASC wordt de herkomst bij elke stap gecontroleerd.
"De controles op kwekerijen maken standaard deel uit van het ASC-programma. Als er problemen worden gevonden, moeten kwekerijen die aanpakken. Doen ze dat niet, dan kan het keurmerk worden opgeschort of ingetrokken."
Volgens de onderzoekers is 95 procent van de zalm die wij consumeren kweekzalm. In Alaska eten ze nog wilde zalm, maar ook dat kent problemen:
