PFAS in alle moedermelk, soms boven risicogrens: 'Kan invloed hebben op immuunsysteem'
In de meeste gevallen bleef de hoeveelheid PFAS onder de risicogrens (82 procent), maar in 18 procent van de onderzochte monsters lag die daarboven.
"Het is geen prettig bericht", zegt Wieke van der Vossen, expert voedselveiligheid bij het Voedingscentrum. "We weten uit onderzoeken dat veel mensen zich zorgen maken over PFAS. Als je hoort dat het in moedermelk zit, raakt het aan iets kwetsbaars: de gezondheid van je baby."
Wat zijn PFAS?
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. Ze worden vooral gebruikt omdat ze water-, vet- en vuilafstotend zijn, bijvoorbeeld in pannen met antiaanbaklaag, voedselverpakkingen, kleding en blusschuim.
PFAS komen tijdens de productie en het gebruik van producten waarin ze zitten in het milieu terecht: in de lucht, de bodem en het water. Via die weg belanden ze in de voedselketen en in drinkwater. Een deel van de stoffen blijft in het lichaam achter en kan zich ophopen in het bloed en zo uiteindelijk ook in moedermelk terechtkomen.
PFAS-stoffen zijn giftig en kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Bij baby's en kinderen kan te veel PFAS in het lichaam invloed hebben op het immuunsysteem. Volgens het Voedingscentrum kan PFAS de aanmaak van antistoffen verminderen, waardoor het lichaam ziektes iets minder goed kan herkennen en bestrijden.
10 procent
Rianne Nederlof, toxicoloog bij RIVM (voluit Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu), spreekt van een mogelijke afname van 10 procent op antistoffen. "Dat betekent niet dat er helemaal geen immuunreactie is, maar het zou kunnen dat die iets afneemt. Een vaccinatie zou daardoor minder goed kunnen werken."
Het RIVM en Voedingscentrum benadrukken dat het niet automatisch betekent dat een baby ziek wordt. "Het is een nadelig effect op het lichaam, maar het is niet hetzelfde als ziekte. Een hoge PFAS-waarde is geen diagnose."
Of een kind daadwerkelijk gezondheidsproblemen krijgt, hangt ook af van factoren als gezondheid, leefstijl, erfelijke aanleg, leefomgeving en eventuele andere ziektes.
Alle Nederlanders hebben te veel PFAS in het bloed, blijkt uit onderzoek
Eerdere onderzoeken van de Voedsel- en Warenautoriteit NVWA wezen uit dat in flesvoeding nauwelijks PFAS zit. Toch blijft het advies van het RIVM en het Voedingscentrum overeind: moedermelk heeft de voorkeur boven kunstvoeding.
"Baby's die borstvoeding krijgen profiteren ook van belangrijke stoffen en beschermende effecten van moedermelk. Zo helpt borstvoeding juist het immuunsysteem van een baby, onder andere door de aanwezigheid van antistoffen en immuuncellen. Uit onderzoek blijkt dat baby's die borstvoeding krijgen minder kans hebben op bepaalde infectieziekten zoals oorontsteking en een lager risico hebben op onder meer overgewicht en astma", zegt voedselveiligheidexpert Van der Vossen.
Wat kun je doen?
Er zijn volgens het Voedingscentrum een aantal dingen die je kunt doen om de blootstelling aan PFAS te verminderen. De instantie raadt onder meer aan om geen eieren van eigen kippen te eten, zelfgevangen vis uit Nederlandse binnenwateren te vermijden en pannen met een beschadigde antiaanbaklaag te vervangen.
Er zijn daarnaast commerciële aanbieders die moedermelk kunnen testen op PFAS. Hier moet je zelf de portemonnee voor trekken, terwijl het RIVM en het Voedingscentrum testen niet aanraden. Het zou te veel een 'momentopname' zijn. De hoeveelheid PFAS in moedermelk geeft 'geen duidelijke informatie' over 'de kans dat je kindje daar iets van gaat merken of de inname van PFAS in het verleden of in de toekomst'.
"Je weet hoe het ervoor staat, dat kan een geruststelling zijn, maar je hebt geen extra mogelijkheden om er iets aan te doen", zegt RIVM-onderzoeker Joke Herremans (RIVM).
Kamer wil verplicht etiket voor producten waar PFAS in zit
RIVM roept vooral overheden en bedrijven op om maatregelen te nemen om PFAS-inname te verminderen. Het Voedingscentrum wil dat het Europees verbod op PFAS er komt. Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen pleiten daar al langer voor. De nieuwe coalitie wil zelfs 'kartrekker' worden, staat in het coalitieakkoord.
Maar het Europese verbod laat voorlopig nog wel even op zich wachten, omdat het een ingewikkeld en tijdrovend proces is. Er moet onder meer nog worden bepaald welke stoffen precies onder de regels vallen en waar uitzonderingen nodig zijn, bijvoorbeeld in de medische sector en industrie. Ook moeten alle EU-landen het eens worden over de aanpak.
In deze video leggen we uit waar de PFAS vandaan komt en wat je ertegen kunt doen:
Minister van Volksgezondheid Sophie Hermans reageert dat ze snapt dat (aanstaande) moeders die overwegen om borstvoeding te geven schrikken. Toch wil ze benadrukken dat zij nog steeds veilig borstvoeding kunnen geven. "De voordelen wegen op tot tegen de nadelen."
Volgens Hermans richt het kabinet zich – naast dit onderzoek en het inzetten op een Europees verbod – op verschillende manieren bezig met PFAS. "Er loopt een breder onderzoek naar PFAS in de samenleving en de effecten op de gezondheid. En we kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat producenten alternatieve stoffen gaan gebruiken."