Boosheid motiveerde België, maar dat werkt niet altijd

"Het gaf ons een boost", zei aanvoerder Youri Tielemans van het Belgische elftal na afloop van de gewonnen WK-wedstrijd tegen de VS.

België doet het Trump-dansje

Hij had het natuurlijk over de teruggedraaide rode kaart voor de Amerikaanse spits Folarin Balogun. Geschorst voor de wedstrijd – totdat de Amerikaanse president Donald Trump belde met FIFA-chef Gianni Infantino en de schorsing ongedaan werd gemaakt.

Het resultaat was vannacht te zien op het veld. De Belgen zetten hun rancune om in messcherp spel en een klinkende 4-1-zege. De spelers namen op het veld nog eventjes revanche met een 'Trump-dansje', spottend en met beide knuisten in de lucht:

Ook de Belgische voetbalbond haalde zijn gram op X: onder een foto van de juichende Romelu Lukaku staat alleen de tekst: Overturn this - oftewel 'Draai dit maar eens terug'.

"Met hun dansje zeiden de Belgische spelers eigenlijk: dankjewel, Donald Trump, voor de extra motivatie", zegt sportpsycholoog Hardy Menkehorst, ook voorzitter van de VSPN, de vereniging voor sport- en prestatiepsychologie in Nederland. Volgens hem hebben de Belgen hun woede gebruikt als 'brandstof voor een topprestatie'.

Vaker een vijand dan een vriend

Ook sportpsycholoog Thijs Wagenaar ziet dat boosheid in dit geval een krachtige motivator is geweest. "Boosheid kan, op de korte termijn althans, veel energie geven om met extra vuur en passie een prestatie neer te zetten. De Belgen waren getergd door Trump en Infantino, dat was wel duidelijk."

Maar, zeggen beide experts nadrukkelijk: voor prestaties op de langere termijn is rancune voor sporters vaker een vijand dan een vriend.

"Alle onderzoeken laten zien dat de meest duurzame motivatie vanuit jezelf komt", zegt Wagenaar. "Als je drijfveer is om het beste uit jezelf te halen, jezelf te ontwikkelen zo goed je kunt, dan lever je op de lange termijn de beste prestaties."

Boosheid is een 'extrinsieke drijfveer', legt hij uit. Net als je ouders niet teleur willen stellen, of bewijzen dat je goed genoeg bent. "Zulke vormen van motivatie kunnen op korte termijn heel goed werken, maar op de lange termijn zijn ze juist gevaarlijk. Sporters met deze motieven leveren uiteindelijk niet de beste prestaties."

Een gulden voor elk doelpunt

Hij geeft het voorbeeld van een jongetje uit zijn jeugd, dat voor elk doelpunt een gulden kreeg. "Dat motiveerde enorm. Maar als hij niet scoorde, gebeurde het omgekeerde: hij raakte het plezier kwijt. En toen opa met die gulden stopte, lukte het niet dat gat op te vullen met intrinsieke motivatie. Want dat is heel lastig."

Hij ziet het ook in de topsport, zegt Wagenaar: als het resultaat bepalend is voor het zelfbeeld of gevoel van eigenwaarde van een atleet, leidt dat geregeld tot faalangst. "Als de winst dan uit beeld raakt, werkt dat extra verlammend. Dan kun je je al gauw waardeloos voelen. Terwijl je vrijer kunt presteren als je gemotiveerd bent door je eigen ontwikkeling en prestatie. Dan kun je ook na een nederlaag een positief gevoel over jezelf hebben. Je kunt, kortom, beter niet afhankelijk zijn van drijfveren die je niet zelf in de hand hebt."

De Amerikaanse president Trump maakte er geen geheim van dat hij zich had bemoeid met de rode kaart en Infantino erover had gebeld:

Menkehorst deelt deze mening. "Sporten vanuit boosheid leidt op zichzelf nooit tot beter spel. Want je vergeet je taak dan uit te voeren. Je moet als tennisser bijvoorbeeld niet denken: ik móét het volgende punt winnen. Of: ik pak hem terug. Nee, je moet je op de technische uitvoering van je taak focussen, niet op het resultaat."

Kortere spieren

De kunst, zegt hij, is de energie van de boosheid omzetten in focus op je taak. Menkehorst wijst in dit verband op tennis: "Boosheid zorgt ervoor dat je spieren nét een fractie korter worden, vanwege de spanning in je lijf. Dat kan ervoor zorgen dat je de bal net niet lekker raakt. Ga je dan vervolgens boos worden op jezelf, dan wordt het helemaal niks meer."

Even later voegt hij toe: "Dit geldt voor veel sporten. Hordelopen is bijvoorbeeld heel technisch. Boosheid zal de uitvoering van de taak zeker verstoren."

Michael Jordan

Individuele uitzonderingen zijn er altijd, geeft Wagenaar aan. "Michael Jordan was altijd en overal bezig het vuurtje op te stoken, omdat de tegenstander overklassen hem juist motiveerde. Maar ik durf te stellen dat een golfer niet beter gaat putten als hij vanuit boosheid op de baan staat. Je kwaad maken werkt echt niet voor iedereen. Er zijn genoeg atleten die juist baat hebben bij rust en sereniteit."

De Belgische voetballers hebben 'beide vormen van motivatie op een perfecte manier gecombineerd', zeggen de twee experts. Op de langere termijn hebben ze zich als team voorbereid en een gevoel van saamhorigheid gecreëerd. En op de korte termijn hebben ze hun woede daarbovenop benut voor het extra beetje vuur. Wagenaar: "Als ze het hele toernooi vanuit boosheid hadden voorbereid, dan leidt het alleen maar af. Maar nu heeft het zeker geholpen."