Zijn demonstrerende boeren strafbaar na dodelijk ongeluk A59? 'Het was wachten op een dode'
"Het Openbaar Ministerie moet een krachtig signaal afgeven", vindt advocaat verkeersrecht Bert Kabel. "Landbouwvoertuigen horen niet op de snelweg thuis. Ik heb hier in het verleden al voor gewaarschuwd: het was wachten op een dode. Dit levert levensgevaarlijke situaties op."
Bij het ongeluk vanochtend kwamen een 71-jarige man en een 72-jarige vrouw uit Oss om het leven. Er vielen zes gewonden. Bekijk hier beelden van de nasleep van het ongeluk:
Politiewetenschapper Jaap Timmer spreekt van een merkwaardige situatie, omdat de politie van tevoren had aangegeven de boeren niet te kunnen tegenhouden. "Het demonstratierecht biedt best mogelijkheden om dingen te doen die anders niet mogen, maar dat geldt niet voor het in gevaar brengen van de veiligheid", zegt hij. "Je mag de verkeersveiligheid niet in gevaar brengen."
Dat de politie besloot niet direct in te grijpen tegen de demonstranten, betekent niet meteen dat zij vrijuit gaan, zegt Kabel. Als de politie hun identiteit kan achterhalen, staan ze er slecht voor. Zowel het Wetboek van Strafrecht als de Wegenverkeerswet biedt aanknopingspunten voor vervolging. Meest kansrijk is het zogenoemde 'kapstokartikel' van de Wegenverkeerswet: artikel 5. Dit artikel stelt het veroorzaken van gevaar of hinder op de weg strafbaar, ook als er géén ongeluk gebeurt.
Blokkeerfriezen
Een bekend voorbeeld waarbij artikel 5 met succes werd ingezet door het Openbaar Ministerie was tegen de 'blokkeerfriezen', die in 2017 de A7 blokkeerden en zo verhinderden dat antizwartepietdemonstranten naar de Sinterklaasintocht in Dokkum zouden reizen. Zij kregen taakstraffen opgelegd, onder meer voor het opzettelijk blokkeren van een openbare weg.
Politie na boerenprotest: wel degelijk geprobeerd om tractoren van snelweg te weren
Ingewikkelder wordt het als het Openbaar Ministerie de boeren roekeloosheid verwijt en hen wil vervolgen op basis van artikel 6 van de Wegenverkeerswet. Om iemand daarvoor te veroordelen, moet sprake zijn van een rechtstreeks verband en aanmerkelijke schuld.
Dat zal lastig worden, verwacht Kabel. De file werd weliswaar veroorzaakt door de tractoren, maar het ongeluk gebeurde kilometers achteraan in de staart. Als bijvoorbeeld blijkt dat de achteropkomende bestuurder niet zat op te letten of onvoldoende afstand hield, wordt het rechtstreekse verband tussen het dodelijke ongeluk en de langzaam rijdende boeren juridisch doorbroken, zegt Kabel. Politieonderzoek zal de precieze oorzaak van het ongeluk nog moeten uitwijzen.
Grens overschreden
Wat het Openbaar Ministerie ook doet, voor Kabel staat vast dat er een grens is overschreden. "Als je met een landbouwvoertuig de snelweg op gaat, dan neem je het risico op dodelijke ongelukken op de koop toe. De snelweg is geen plek voor demonstraties. Nu er doden vallen, kun je dit niet meer tolereren."
Niet voor het eerst
Het is niet voor het eerst dat er een dode valt bij een boerenprotestactie. Een 56-jarige motorrijder uit Amersfoort kwam op 15 juli 2022 om het leven door een file die was gecreëerd door een 57-jarige trucker uit Mill.
De trucker zette zijn voertuig stil op de A28 bij Beilen tijdens een actie om het werk een kwartier stil te leggen. Hij wilde zo zijn solidariteit tonen met de boeren. Een 56-jarige man uit Eindhoven zag de file te laat en botste met zijn bestelbus op de motorrijder. Die overleefde de klap niet.
De trucker werd veroordeeld tot 240 uur taakstraf en een rijontzegging van vier maanden. De bestuurder van de bestelbus kreeg acht maanden cel opgelegd en een rijontzegging van twee jaar.
