Dieren ontsnappen uit Nederlandse dierentuinen: het is nooit helemaal te voorkomen

Het overkwam meerdere dierentuinen in ons land dit jaar: dieren die hun verblijf uit wisten te komen. Zo gebeurde dat in de Beekse Bergen, waar een cheeta voor openingstijd uit haar verblijf wist te komen, maar wel binnen het park bleef. Een maand later ontkwam daar ook een kuifmangabey. 

"De enige manier om ontsnappingen te voorkomen, is geen dieren houden", zegt Arun Idoe, parkmanager van Safaripark Burgers' Zoo in Arnhem. "We ontwerpen verblijven om die mogelijkheid te minimaliseren, maar helemaal naar nul kan nooit." Dat bleek afgelopen weekend opnieuw, toen bij vogelpark Avifauna drie mara's wegliepen. De mara's waren kort daarna weer terecht.

Zes ontsnappingen 

Dat was de zesde 'ontsnapping' dit jaar bij Avifauna, al heeft Avifauna-directeur John de Hoon daar wel een verklaring voor. Naast de mara's en een pinguïn gingen vier van de ontsnappingen namelijk om vogels. "Wij hebben vogeldemonstraties met niet-gevaarlijke vogels. Die geven wij de vrijheid. Soms zijn ze wat verder weg en verkennen ze de buurt."

Hij legt uit: "Mensen uit de buurt weten dat en soms bellen ze ons. Onze verzorgers kennen die vogels en weten: die vogel heeft liever dat we 'm ophalen of die komt zelf terug. Daarom lijkt het meer dan gemiddeld, die vogels worden erbij gerekend."

Al erkent hij wel: "Twee keer was er een ontsnapping omdat er een onervaren iemand vergeten was de deur dicht te doen, dat was slordig."

Dat vogels zijn soms moeilijk te vangen. Zo werd een kuifmangabey die uit de Beekse Bergen ontsnapte, pas na een maand weer gevangen:

Ook het gedrag van dieren zelf speelt een rol. Zo kwam in Burgers' Zoo afgelopen mei een laponder-aap van het eiland af. "In dit specifieke geval was er spanning in de groep", vertelt Idoe. De aap zwom vervolgens door de gracht rond het verblijf heen. "Het gros van de apen kan wel zwemmen, maar zal dat niet snel uit zichzelf doen." 

Bij het ontwerpen van verblijven wordt met dat soort gedrag rekening gehouden: kan een dier zwemmen, klimmen of vliegen?

Daarnaast gelden er regels. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland geeft dierentuinvergunningen af. Dierentuinen moeten daarvoor onder meer een noodplan hebben. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit controleert of dierentuinen zich aan de voorwaarden houden.

Geen bunker 

"Bij een gevaarlijke diersoort is het streven om alle risico's uit te sluiten, maar het verblijf moet ook goed zijn voor het welzijn van het dier," zegt Wineke Schoo van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen. Ze voegt eraan toe: "Elk dier in een bunker, waar je niet uit kan, dat wil je niet."

Wat gebeurt er dan als een dier toch ontsnapt? Burgers' Zoo heeft daarvoor uitgeschreven werkinstructies voor verschillende scenario's, vertelt Idoe. 

Bij de laponder keken de verzorgers eerst waar het aapje zat. Daarna konden ze proberen hem terug te laten lopen of te verdoven. Uiteindelijk werd het dier door verdoofd. 

Bij een gevaarlijke diersoort kan dat anders liggen. "Gek voorbeeld dat bij ons niet kan gebeuren, maar stel een mannelijke olifant breekt los," zegt de parkmanager, "die kan ik niet verdoven, dan hebben we als het echt niet anders kan mensen die bevoegd zijn om een schot te lossen."

Mensen inruimen 

Schoo haalt het hypothetische voorbeeld aan dat een tijger ontsnapt in een drukke dierentuin: "Daar heb je een noodprotocol voor, waarbij er allerlei mensen ingelicht moeten worden. Dan ga je niet de dierentuin ontruimen maar mensen inruimen, bijvoorbeeld in een restaurant." 

Ze benadrukt wel dat je natuurlijk ook geen gevaar voor het dier wilt hebben. "Je houdt het dier niet alleen maar binnen een verblijf voor de omgeving, maar ook voor zichzelf. Het ene dier kan heel makkelijk overleven in Nederland en het andere misschien niet."

Op 18 mei 2007 werd gorilla Bokito  wereldnieuws werd nadat hij over de gracht van zijn verblijf was gesprongen, bekijk hier de beelden van die ontsnapping: