Lex weet hoe het is om alles kwijt te zijn: '15 jaar terug sliep ik nog in een portiek'

Opgroeien was een aaneenschakeling van teleurstellingen voor Lex Paleaux (pseudoniem, zijn echte naam houdt hij bewust privé). In het Friesland van de jaren 80 ervoer hij de strengheid van een christelijk milieu, gedoe op school en seksueel geweld. Worstelingen die hem in beslag namen, maar waar hij destijds niet over kon praten. 

Eenzaamheid

Het resulteerde in eenzaamheid, depressies en periodes van dakloosheid. Het was het begin van een intense zoektocht naar zin in het leven. Hij schreef erover, hunkerend naar houvast en een beter bestaan. Eerst in columns op Facebook, daarna ook in boeken waarvan het zesde onlangs is verschenen met als titel 'In het licht van de leugen'.

Samen met zijn dochter en hond Wolf woonde hij in bij zijn pleegmoeder, die in dat boek een grote rol speelt. "Jaren na ons laatste samenzijn, waarin ik er toch weer een potje van maakte, deed zich de kans van een hernieuwde kennismaking voor. Een buitenkans in alle opzichten."

Lex heeft zijn schrijversleven ruim baan gegeven. Geen afleidende klussen meer, geen gehossel, motor verkocht. Spaarzaam leven, volop vaderen en voluit schrijven. 

Carrière neemt vlucht

Lex schreef door, ondanks dat zijn eerste boeken een bescheiden succes waren. Maar zijn boek 'Liften naar de hemel' werd een gigantische bestseller, met meer dan 120.000 verkochte exemplaren, en werd bekroond met de Boekhandelsprijs en een nominatie voor de NS Publieksprijs. 

Boekhandels raadden het aan bij hun klanten, lezerscommunity's stroomden vol met lovende recensies, presentator Jan Joost van Gangelen tipte zijn boek in de talkshow van Eva Jinek en ineens nam zijn carrière een vlucht.

Fijn, vindt Lex, maar het bracht helemaal geen superjoy. "Het is mooi dat mijn boek door zo'n breed publiek gedragen wordt, maar ik voel me nog steeds de helft van de week angstig en eenzaam." 

Succes is voor hem iets abstracts en geen garantie voor de toekomst. Een voordeel volgens Lex, want daardoor schreef hij het vervolg op zijn hit vrij van eigen verwachtingen.

Een tweeslachtige relatie met geld

Van zijn eerste noemenswaardige royalty's kocht Lex op een van zijn geliefde adresjes in de stad een klassiek horloge. Knap, maar oud. Hij liet het restaureren en zette er bewust een bruin bandje op. "Anders zie ik eruit alsof ik op de kermis werk." 

Kenners zullen de waarde ervan zien, maar Lex draagt nog net zo lief het exemplaar dat hij voor twee tientjes bij Kruidvat kocht. "Ik heb een tweeslachtige relatie met geld. Voor mijn gevoel ben ik niet veranderd nu ik succes heb, al vind ik dat een vreselijk woord. Laatst moest ik acht euro afrekenen voor een milkshake, dat gaat natuurlijk nergens over." 

Wat hij vooral vreemd vindt, is dat mensen nu anders tegen hem doen. "Ik krijg ineens van alles aangeboden, en ik kom in aanmerking voor schrijfsubsidies. Die neem ik absoluut niet aan, ik regel het zelf wel. Het is belachelijk krom dat ik nu alles kan krijgen als ik dat wil, en niemand thuis gaf toen ik het werkelijk nodig had."

Behalve dan die ene lieve vrouw, die hij in zijn boek 'mevrouw Boerhaven' noemt. Ze wierp zich op als zijn pleegmoeder, na zijn jaren van leven op straat, slapen in een kliko in het park en zakkenrollen om een broodje pindakaas te kunnen kopen. Lex komt uit een gezin van tekorten en die ervaring zit gebakken tot in zijn ziel. Zijn ouders konden met moeite de eindjes aan elkaar knopen, daardoor was er weinig geld in huis en veel spanning. 

Zijn pleegmoeder komt uit een leven van overvloed en vond een plek in haar hart en in haar huis om Lex een zetje in de goede richting te geven. Het was een wereld van verschil en een basis om op te bouwen. Ze was groot fan van zijn geschreven stukjes en razend benieuwd naar ieder boek. "De laatste zes jaar van haar leven was ik haar mantelzorger. Geen al te beste, wel een oprechte. Ze overleed een jaar geleden. Ik vroeg haar op haar sterfbed waar ze het meest trots op was, toen wees ze naar mij. Ook al sleepte ik een spoor van rotzooi achter me aan, zij bleef genoeg moois in mij zien. Precies het zetje dat ik nodig had om het tij te keren. Het is geweldig dat ik er op deze manier ook voor haar kon zijn."

Liegen is soms ook een vorm van liefhebben

Zijn laatste boek 'In het licht van de leugen' is, net als zijn eerdere werk, een grotendeels autobiografische roman. Hoofdpersoon Quintin wil na een paar roerige jaren een beter leven voor zichzelf maken en probeert dat via de muziek. Onder andere, want zoekend naar liefde liggen leugentjes nogal eens vooraan. Vooral naar zichzelf. 

"Liegen is soms ook een vorm van liefhebben. Je gaat voor iemand staan om haar te beschermen tegen de pijnlijke werkelijkheid. Er zit een verschil tussen liegen en bedriegen, vind ik, dat zit 'm in de voorbedachte rade. Mensen willen de illusie van de ander geloven omdat de werkelijkheid te lelijk is om te omarmen."

Ze zijn er nog weleens, vertelt Lex. Minder groot dan eerst en meestal zonder voorbedachte rade. Van een van zijn grootste leugens is hij pas laat verlost. "Ik reed jarenlang zonder rijbewijs. Het is ongelofelijk hoe handig ik was geworden in het omzeilen van de waarheid. 'Ah, het moet even met mijn paspoort, want mijn rijbewijs ligt nog thuis.' Lukte gewoon. Nou ja, gewoon. Het stresslevel om gepakt te worden was er natuurlijk wel, en dat werd alleen maar sterker. Sinds ik niet meer hoef te doen alsof, voelt mijn rijbewijs als een brevet van vrijheid."

De broosheid van het bestaan

De afgelopen twee jaar schreef Lex elke dag aan de opvolger van zijn kaskraker 'Liften naar de hemel'. Meestal in zijn favoriete koffietent, en altijd met veel plezier. Zelfs de stukken die huilend geschreven moesten worden, zoals de passages over ongeboren baby Tristan, die overleed. "Tijdens het schrijven heb ik dat verdriet allemaal herbeleefd, maar de lezer hoeft niks met mijn verdriet. Ik wil dat hij de pijn van de hoofdpersoon doorvoelt."

De dood is een dankbaar onderwerp in zijn werk. Dat is precies de reden waarom hij onder pseudoniem schrijft. "Het biedt me de ruimte om eerlijk te zijn op het lelijke af. Ik schrijf om mijn verdriet bestaansrecht te geven. Het draait niet om mij, maar om het verhaal." Humor is zijn manier om leed dragelijk te maken. "Ik ben heel verdrietig over heel veel dingen, maar ik zoek altijd naar manieren om mensen aan het lachen te maken. In mijn boeken en in mijn leven."

'Ik weet wat het is om alles kwijt te zijn'

Lex ziet de broosheid en kwetsbaarheid van het bestaan. Altijd. Bij zichzelf en bij anderen. Zelfs in het café tijdens het interview, waar een man op leeftijd moeite heeft met de steile trap naar het toilet. "Er is weinig nodig om onderuit te schieten. Als die man nu valt en zijn heup breekt, is de kwaliteit van zijn leven compleet veranderd. Daar kan ik me echt over opwinden. Maak zo'n trap wat handzamer, denk ik dan. Ik weet wat het is om alles kwijt te zijn. Vijftien jaar geleden kwam ik in Haarlem aan met gigantische schulden en sliep ik in een portiek. Lijden doet leven. Volgens een van mijn beste vrienden heb ik van mijn pijn een succesvol verdienmodel gemaakt, maar ik weet heel goed dat het net zo makkelijk weer allemaal voorbij kan zijn."

Gekocht geluk

Zo ging het namelijk wel vaker. Met zijn hart op de pijnbank en een hoofd vol vragen maakte Lex net als hoofdpersoon Quintin soms een paar slechte keuzes. Het verdriet om baby Tristan probeerde hij te verzachten met cadeautjes die hij helemaal niet kon betalen. Voor zijn liefje en voor hemzelf. In de Wehkampgids kruiste hij als jonge twintiger alles aan wat een vleugje geluk bracht, de rekeningen waren voor later. Totdat hij ze niet meer openmaakt, de huur niet meer betaalt en op straat eindigt. "Even niet opletten en het was te laat. Ik wist me geen raad met mijn verdriet en mijn omgeving ook niet. 'Jullie zijn nog zo jong, dan maak je toch gewoon een nieuwe?' hoorden we. Alsof het verlies van Tristan daarmee opgelost zou zijn. Ik was net als Quintin verloren en kocht me gelukkig."

Tijdens lezingen op middelbare scholen ziet Lex dat dit nog altijd voor veel jongeren geldt. Niet met de Wehkampgids, wel met de Klarna-app. "Als ik op een school vraag wie weleens wat op afbetaling bestelt, dan gaat de helft van de handen omhoog. Zodra ik mijn verhaal vertel, zie ik altijd wel iemand wit wegtrekken. Op die leeftijd kun je de financiële gevolgen nog niet overzien, maar je wordt er wel op afgerekend."

Niks menselijks is hem vreemd, zo blijkt. "Zoeken naar die high doe ik nog steeds, al is-ie steeds korter. Op een kutdag sta ik in de Nike-store nieuwe sneakers af te rekenen en voelt het even alsof het leven me tegemoet lacht, maar zodra ik thuis de doos open doe, is het effect uitgewerkt. Inmiddels verstop ik mijn nieuwe schoenendozen voor mijn dochter van zes, maar jammer genoeg kom ik daar nooit mee weg."

Lex schuwt de zelfreflectie niet. "Mensen zien mij nu graag als een goed iemand. Maar als het moet, zit die ketting om jouw nek zo in mijn zak. Die overlevingswil wordt vaak onderschat. Maar die boef zit er altijd nog in. Ik kies nu anders, maar ik voel dat ik het nog steeds kan als het moet. 27 jaar later ben ik alsnog bezig met de gesprekken die ik destijds had moeten voeren."

De schaamte is nog altijd voelbaar, vertelt Lex. Schaamte voor de foute keuzes die hij maakte en schaamte voor de pijn die hij anderen heeft aangedaan. Een donkerte die hij altijd met zich meedraagt. "Blijdschap voor een ander kan ik heel goed voelen en vieren, maar blijdschap voor mezelf is stukgemaakt. Ik weiger het narratief van het heldenverhaal in mijn eigen leven te omarmen nu ik succes heb als schrijver."

Van Gogh als muze

Herkenning daarin vindt Lex in de kunst van Vincent van Gogh. Zijn muze. Net als hij worstelt Lex soms met het leven en wil hij tegelijkertijd de schoonheid ervan vastleggen.

Hij ziet lichtpuntjes op de donkerste plekken. Zo laat hij hoofdpersoon Quintin in 'Liften naar de hemel' vriendschap sluiten met een kalfje en in In het licht van de leugen met egel Cees, die net als hij 's nachts in een schuurtje verblijft. Lex strooit graag wat glitters op bestaansrecht. Hoe aandachtiger je naar de wereld kijkt, hoe beter je het ziet. "Soms krijg ik kritiek dat mijn boeken niet literair genoeg zijn, of dat de ervaringen van mijn personages ongeloofwaardig heftig zijn. Sorry jongens, denk ik dan, ik had het liever ook niet meegemaakt, maar here we are. Van Goghs talent werd pas écht gezien na zijn dood, terwijl hij zo vakkundig en vrij liet zien hoe zijn wereld was. Die diepe noodzaak van verbeelden die uit zijn werk spreekt, herken ik. Ik ben bereid om voor mijn kunst te sterven."