"Iedereen is op zoek naar het geheim van de eeuwige jeugd", zegt David van Bodegom, hoogleraar vitaliteit bij kennisinstituut Leyden Academy. "Terwijl de meeste mensen eigenlijk wel weten hoe je gezond oud wordt. Volg de wijze lessen van je grootmoeder: voldoende bewegen, op tijd naar bed, gezond en gematigd eten."
Japan staat erom bekend dat de inwoners gezond oud worden. Vrouwen leven daar gemiddeld vijf jaar langer dan Nederlandse vrouwen. Volgens Van Bodegom komt dat voor de helft doordat ze minder roken, de andere helft is een combinatie van leefstijlfactoren. Discipline speelt daarbij een grote rol. "Snoepen is in Japan echt iets voor kinderen. Dat zul je een volwassen Japanner niet snel zien doen. Overgewicht wordt er gezien als een gebrek aan discipline."
Een bekend, vaak aangehaald voorbeeld is het eiland Okinawa, een officiële blauwe zone. Dat zijn gebieden waar mensen bovengemiddeld gezond oud worden. "Okinawa was één van de armste eilanden van Japan", legt Van Bodegom uit. "Iedereen had er een moestuintje, het is bergachtig, waardoor mensen veel natuurlijke beweging hadden. Er was weinig bewerkt voedsel en nauwelijks overgewicht. Nog steeds is Okinawa één van de armste eilanden, maar nu wel een plek met de meeste jeugdobesitas. Het moestuintje is door de jongeren ingeruild voor McDonald's." Wat dat op lange termijn betekent voor de levensverwachting van de inwoners van Okinawa laat zich raden.
Ook in Nederland komen oude welvaartsziekten - zoals overgewicht - tegenwoordig juist vaker voor bij minder welvarenden, stelt Van Bodegom. "De manager, die vroeger nog vanuit een luie stoel sigaren zat te roken, gaat tegenwoordig naar de sportschool. Daardoor leven rijke mensen gemiddeld zeven jaar langer dan praktisch geschoolde mensen, waarvan twintig jaar in een betere gezondheid. Dat komt niet doordat ze betere dokters kunnen betalen, maar door gedrag. Ze roken minder, bewegen meer en hebben minder stress."
De valkuil is comfort, zegt Van Bodegom. "In Nederland hebben we een comfortabel luilekkerland gecreëerd. Als je daar gedisciplineerd mee kan omgaan, of je ertegen kan wapenen, is dat de eerste stap richting de 100."
Japan telde op 1 september 107.677 100-plussers, blijkt uit cijfers van het ministerie van Gezondheid. Het aantal mensen in de leeftijdsgroep stijgt al 56 jaar op rij. Japan houdt dit soort gegevens bij sinds 1963. Toen waren nog slechts 153 inwoners 100 jaar of ouder en in 1998 waren het er circa 10.000.
Het aantal 100-jarigen ligt in Japan bijna zes keer zo hoog als in Nederland. In Japan is 0,08 procent van de bevolking ouder dan 100, in Nederland ligt dat percentage slechts op 0,014 procent.
Daarnaast worden in Japan ook steeds minder baby's geboren. Het gemiddelde aantal kinderen dat een vrouw krijgt, daalde vorig jaar voor het tiende jaar op rij. Het aantal overlijdens lag vorig jaar ruim twee keer hoger dan het aantal geboortes.
De demografische crisis leidt ondanks maatregelen van de regering tot onder meer tekorten op de arbeidsmarkt, stijgende kosten voor sociale zekerheid en een krimpende groep belastingbetalers.
Overal in Japan zie je senioren die nog werken: vaak uit pure noodzaak. Vanwege de vergrijzing in Japan kunnen steeds minder ouderen rondkomen van hun pensioen. Verslaggever Thom Schelstraete over de vraag of dit de tikkende tijdbom is die ook Nederland te wachten staat:
