Donorwet levert nauwelijks extra organen op, familie ligt vaak dwars
Dat meldt De Volkskrant vandaag na onderzoek door de Nederlandse Transplantatie Stichting.
Voor de invoering van de wet moest iedereen die orgaandonor wilde zijn dat zelf aangeven met een 'ja'. Wie geen keuze maakte, was automatisch niet beschikbaar als orgaandonor. De nieuwe wet draaide dat laatste om: geen keuze registreren stond voortaan gelijk aan 'geen bezwaar'.
Dat had tot veel meer beschikbare organen moeten leiden, maar in de praktijk valt dat dus tegen. Volgens de cijfers zijn er sinds de nieuwe wet jaarlijks slechts 50 extra orgaandonoren bij gekomen. In de periode 2015-2020 waren het er 250 per jaar, in 2021-2025 was dat opgelopen tot 300.
Nabestaanden protesteren
De nieuwe categorie, dus wanneer er geen bezwaar is gemaakt, blijkt in de praktijk veel ruimte te geven voor discussie. Van de 100 gevallen komt het slechts 41 keer tot orgaandonatie, blijkt uit het onderzoek. De belangrijkste reden hiervoor is dat familieleden of nabestaanden alsnog bezwaar maken. Zij brengen bijvoorbeeld in dat de overledene het toch niet gewild zou hebben, of dat zij zo'n ingreep bij hun overleden dierbare zelf psychisch niet aankunnen.
De krant interviewde donatie-intensivist Jelle Epker van het Erasmus MC in Rotterdam, die de wet 'mislukt' noemt. Hij maakte het zelf mee dat een persoon zelf tegen hem had gezegd graag organen te doneren na overlijden, maar dat het niet doorging omdat nabestaanden vervolgens dwars gingen liggen. "Zo gingen er die dag zeven potentiële donororganen verloren. Een hart, longen, twee nieren, een lever, een dunnen darm en een alvleesklier."
Tekort aan donoren met niet-westerse achtergrond: dringende oproep
Artsen kiezen er in die gevallen vaak voor om de wens van de naasten te volgen. Epker zegt tegen de krant dat de transplantatiestichting hem die dag vroeg de zaak 'niet op de spits te drijven', en dus de wens van de nabestaanden te volgen. Dat gebeurt in de praktijk nu heel vaak, zegt hij, maar dat moet volgens hem veranderen. Hij wil dat 'geen bezwaar' voortaan dezelfde wordt behandeld als een 'ja', zodat niemand er achteraf een stokje voor kan steken.
Meer organen geschikt
Nichon Jansen, onderzoeker bij de transplantatiestichting, zegt desgevraagd tegen RTL Nieuws dat ze de wet 'zeker niet mislukt' vindt. "We weten dankzij deze wet van iedereen wat de wensen zijn qua donatie. Het gesprek met familie, zoals ouders, begint nu vaak met het uitgangspunt dat de potentiële donor geen bezwaar had. Dat helpt al enorm."
Ze erkent dat de toename niet alleen aan de wet te danken is: "Ten eerste: door technologische vooruitgang zijn meer organen geschikt voor donatie. Ten tweede: voor euthanasie krijgen mensen de gelegenheid om heel bewust een keuze te maken. En de derde factor is deze wet. Het helpt dus wel degelijk."
Loulou (8) lag 365 dagen op de ic, donorhart van jongetje redde haar leven
Jansen vindt wel dat er 'werk aan de winkel' is, omdat ook zij vindt dat nu nog te veel naasten tegen de wens van de potentiële donor ingaan. "Dat is veel, inderdaad. Maar de wet is nog jong, ik denk dat Nederland nog tijd nodig heeft voor de culturele omslag. Daarom hopen we dat steeds meer mensen hun wensen thuis bespreken."
Meer dan 1000 nieren nodig
De overheid stuurt tegenwoordig een brief naar iedereen die 18 wordt, met de vraag of ze een keus willen maken. "21-jarigen krijgen nog een brief", zegt Jansen. "Daarin vragen we of hun keus nog steeds bij ze past. Ook dat gaat veel verschil maken denk ik."
Cijfers van de transplantatiestichting laten zien dat er nog altijd een groot tekort aan donoren is. Zo wachten er 1084 mensen acuut op een nieuwe nier. 173 mensen wachten op een long, 122 op een hart. Vorig jaar werden 270 mensen van de wachtlijsten geschrapt: 133 mensen overleden, 137 mensen waren inmiddels te ziek om nog in aanmerking te komen.
Overigens is het aantal donaties bij mensen die 'ja' hebben ingevuld ook niet 100 procent, maar 85 procent. Dat komt doordat naasten soms alsnog aantonen dat de donor toch van mening was veranderd of dat er sprake was van een psychische stoornis toen de beslissing voor donatie werd genomen.
Ook specifiek voor niet-westerse mensen is er een groot tekort aan donoren in Nederland. Daarover meer in deze video:
