'Uitslag klopt vaak niet', Gezondheidsraad tegen structurele 13 wekenecho

Sinds het najaar van 2021 kunnen zwangeren in Nederland kiezen voor een 13 wekenecho. Die wordt tijdelijk aangeboden in het kader van wetenschappelijk onderzoek. Vóór 2021 kregen zwangeren de eerste screenings-echo rond 20 weken. 

De 13 wekenecho komt daarbovenop en is bedoeld om lichamelijke afwijkingen bij het ongeboren kind vroeg op te sporen. Er wordt onder meer gekeken naar de schedel, het hart, de buik, de armen en benen, de wervels en de nekplooi van de baby. Ook worden de placenta en het vruchtwater gecheckt.

Uitslagen kloppen vaak niet 

De Gezondheidsraad boog zich op het verzoek van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de vraag of de echo structureel vanuit de overheid zou moeten worden aangeboden.

Bij een 13 wekenecho is een kind kleiner en minder ontwikkeld, waardoor er minder zichtbaar is dan bij de 20 wekenecho. Toch zijn sommige, vaak ernstige, afwijkingen al wel te zien, bijvoorbeeld een open schedeltje of hersenafwijkingen.

Mariska en Erik deden een 13 wekenecho en zijn daar achteraf dankbaar voor. In deze video vertellen ze waarom:

Er zijn voordelen van zo'n vroege blik. Er is meer tijd om een diagnose te stellen en als er een ernstige afwijking wordt gevonden, hebben de ouders meer bedenktijd over wat zij met de uitslag willen doen. 

Maar de Gezondheidsraad wijst op een groot nadeel: uit de gegevens over het eerste jaar van het onderzoek naar de 13 wekenecho blijkt dat de uitslagen vaak niet klopten. Er werden relatief veel afwijkingen gemist bij de ruim 130.000 zwangeren bij wie de echo werd verricht. Van deze echo's gaven 1.164 onterecht een negatieve uitslag en werd er dus een afwijking niet opgemerkt. 

En het aantal afwijkingen dat wél gevonden werd, was volgens de Gezondheidsraad beperkt in verhouding tot het aantal echo’s dat werd verricht. In 1.313 van de gevallen werden ouders weliswaar doorgestuurd voor vervolgonderzoek, maar dat bleek in ruim de helft van de gevallen (775) achteraf onnodig. 

Ook kwam het vaak voor dat zwangeren werden doorverwezen, terwijl er bij vervolgdiagnostiek geen sprake bleek te zijn van een afwijking.  "De voordelen wogen daardoor niet op tegen de nadelen, wat wel nodig is om de 13 wekenecho structureel aan te kunnen bieden."

Wat nu? 

Het advies betekent nog niet dat de 13 wekenecho verdwijnt. Het ministerie van Volksgezondheid gaat zich daar nu over beraden.

De Gezondheidsraad maakt daarnaast een kanttekening: er zijn alleen resultaten beschikbaar zijn van het eerste jaar van het onderzoek naar de 13 wekenecho. "Echoscopisten hebben inmiddels meer ervaring, waardoor er mogelijk minder foutieve uitslagen zijn."

Ook is in de tussentijd de NIPT structureel ingevoerd. Dat is een bloedtest die zwangeren vanaf 10 weken kunnen laten doen. Bij een afwijkende NIPT-uitslag hoeft er geen 13 wekenecho te worden verricht. Maar bij gebrek aan recent onderzoek is nog niet duidelijk wat deze ontwikkelingen betekenen.