Vrije doortocht voor Syrische vluchtelingen: wat is er aan de hand?
De Turkse president Erdogan gooide vannacht 'de poorten naar Europa' open. Die beslissing kwam nadat bij een aanval 33 Turkse militairen in het Syrische Idlib omkwamen.
Midden-Oostencorrespondent Olaf Koens beantwoordt 5 vragen over de impact van de beslissing.
1. Wat is er gisteren precies gebeurd?
Daarvoor moet ik eerst de situatie in Idlib uitleggen. Turkije heeft in die noordelijke provincie in Syrië veel troepen gestationeerd. Maar het Syrische regime van president Assad wil de controle over die provincie overnemen. Met militair machtsvertoon proberen de Turken Idlib te beschermen van die Syrische dreiging. Vooral omdat die provincie aan de grens van Turkije ligt en daarmee een belangrijke buffer vormt om Syrische vluchtelingen die Turkije in willen, tegen te houden.
Het gaat er al een tijdje hard tegen hard tussen de verschillende troepen. Maar gisteren is een grote groep Turkse soldaten gebombardeerd, daarbij kwamen 33 soldaten om het leven. Het Syrische regime wordt gesteund door Rusland, dus wie de aanval precies uitvoerde is onduidelijk. Maar het is zo'n grote klap dat de Turkse regering het niet kan negeren. Kortom: een enorme escalatie in een al langer durende strijd.
2. Hoe reageert Turkije op de aanval?
Meteen na de aanval bestookte het Turkse leger Syrische doelen en stellingen. Daarbij zou volgens Turkse staatsmedia veel schade zijn veroorzaakt aan militairen en legervoertuigen. Maar naast die militaire reactie wordt er in diezelfde staatsmedia ook opgeroepen tot verdere wraak.
3. Er waren dus al flinke spanningen de afgelopen tijd, wat is er nu anders?
Turkije dreigde al langer met het openzetten van de poort naar Europa voor Syrische vluchtelingen. Maar na de flinke escalatie van gisteravond houdt de Turkse president Erdogan het niet meer bij dreigen maar laat hij daadwerkelijk vluchtelingen doorreizen.
Erdogan wil hiermee zeggen dat de crisis in Syrië en in Idlib niet alleen Turkije raakt, maar ook heel Europa. Hij wil dat Europese landen hem steunen en samen de problemen in die regio oplossen. In feite zegt hij: 'Wij kunnen niet alleen al die Syriërs opvangen, en als jullie niet willen luisteren moeten jullie maar voelen'.
Turkse media die de president steunen verspreiden nu ook massaal beelden van Syrische vluchtelingen die naar de grens reizen.
Je ziet nu in heel Turkije dat die poorten opengaan. Zo worden in Istanbul bussen verzameld om Syriërs een vrije doorgang te verlenen naar de Turkse grens met Europa. In Edirne, een grensplaats vlakbij Bulgarije, zijn bijvoorbeeld honderden Syrische vluchtelingen op de been.
Het bericht dat de poorten opengaan hebben vanzelfsprekend een enorme impact op de Syrische gemeenschap die al tijden hoopt op een doortocht naar Europa. Hoeveel mensen nu op de been zijn is nog onduidelijk, maar de impact is absoluut groot.
4. Wat betekent het voor de vluchtelingendeal?
"Die is nu inderdaad geschonden. Maar dat gebeurde de afgelopen tijd al vaker, niet alleen door Turkije maar zeker ook door Europa. Grote consequenties zijn daar niet direct aan verbonden. En Turkije zou na een paar dagen natuurlijk ook kunnen zeggen dat ze de grens weer sluiten.
Het is een signaal, een roep om hulp van de Turken naar Europa. Maar dus ook meteen de praktijk met vluchtelingen die de grens over gaan. Wat je nu dus ziet is dat mensen worden gebruikt als pionnen in een groot politiek spel. Dat is hard, maar het gebeurt wel."
5. Welke volgende ontwikkelingen kunnen we verwachten?
"Er is vandaag een spoedzitting van de NAVO. Die gaat niet over artikel 5, het artikel waarmee NAVO-landen bij een aanval op een van de landen elkaar moeten steunen, maar artikel 4. Dat betekent dat er vergaderd zal worden over de situatie en informatie uitgewisseld wordt.
Maar ik verwacht wel dat er steun voor Turkije zal worden uitgesproken. Al is maar de vraag hoe oprecht die steun zal zijn. Veel landen zullen het openzetten van de grensstrook zien als een grove schending van de afgesproken vluchtelingendeal."