Laatste onafhankelijke media in Servië bedreigd: 'Zonder hen alleen propaganda'

"De afgelopen maanden waren erg moeilijk voor ons", zegt Dušan Mladenović. "We zien echt een escalatie en excessief gebruik van macht door de politie." 

De huidige protestgolf in Servië begon tien maanden geleden, nadat de overkapping van een treinstation instortte. Daarbij kwamen 16 mensen om het leven. Een groot deel van de bevolking houdt de overheid verantwoordelijk en verdenkt hen van corruptie. Het station was namelijk net gerenoveerd en had dus niet zomaar moeten instorten. 

De overheid wil nog steeds niet de relevante documenten vrijgeven en dus blijven mensen de straat op gaan. De laatste weken neemt het politiegeweld tegen demonstranten en ook tegen journalisten toe. 

Laatste camera op straat

Daar komt nu bovenop dat president Vučić ook van bovenaf probeert de laatste onafhankelijke media de mond te snoeren. Hij maakt het N1 al langer moeilijk, en zorgde er zelfs voor dat veel Serviërs N1 niet eens meer ontvangen op hun televisie.

Daarnaast hebben de journalisten van N1 geen toegang meer tot de persconferenties van de politie en als ze bij een persconferentie van de president zijn mogen ze geen vragen stellen. Maar nu voert Vučić de druk verder op. Afgelopen week lekte een telefoongesprek uit, waaruit blijkt dat de president direct opdracht heeft gegeven de directeur van N1 te ontslaan. De CEO van het moederbedrijf United Group zegt ook dat hij beloofd heeft dat te doen, maar dat hij nog 'meer tijd' nodig heeft.

"We zijn de laatsten met een camera op straat die mensen kunnen laten zien wat er gebeurt", zegt Mladenović. "Wij stellen de vragen die niemand anders stelt. Dus als Vučić het voor elkaar krijgt ons te sluiten, dan heeft hij volledige controle over de media in Servië."

Het nieuws over het uitgelekte telefoontje werd gebracht door OCCRP, een internationaal netwerk van onderzoeksjournalisten. "Als N1 verdwijnt is dat een grote klap voor de persvrijheid, want het is een van de weinige landelijke media die nog kritisch verslag doen van de protestbeweging", zegt Ingrid Gercama van OCCRP. "Zonder N1 is er vrijwel alleen propaganda over. In de staatsmedia worden studenten afgeschilderd als terroristen en aanstichters van een revolutie waarbij ze met steun van buitenlandse machten Vučić omver willen werpen."

Gercama volgt de studentenprotesten al vanaf het begin en ziet dat het politieke spel van Vučić steeds 'vuiler' wordt. "Zijn macht is nog steeds heel groot en stevig verankerd. Vučić heeft controle over het parlement, de politie, het leger en bijna alle mediakanalen. Maar hij verliest wel steun onder de burgers en die demonstraties stoppen maar niet. Vučić zit in de knel en dus zien we dat hij nu nog harder ingrijpt."

Nederlands mediabedrijf

Gercama denkt niet dat N1 zomaar de deuren zal moeten sluiten, maar dat de nieuwszender het nog moeilijker krijgt is wel duidelijk. Het moederbedrijf van N1 is United Group, een telecomaanbieder die ook meerdere media op de Balkan heeft. Het bedrijf is gevestigd in Nederland en afgelopen vrijdag gingen mensen uit de Servische gemeenschap dan ook protesteren voor het hoofdkantoor in Hoofddorp, omdat de CEO dus zou hebben ingestemd met Vučić' opdracht om de directeur van N1 te ontslaan.

Ineens is Nederland nieuws in Servië. Het protest was live te volgen op N1. "We zijn geschokt dat een in Nederland gevestigd bedrijf, een land dat trots is op z'n democratische waarden, zichzelf toestaat bij te dragen aan de onderdrukking van vrije media in Servië", zegt een van de demonstranten tegen N1.

En niet alleen willen Serviërs een reactie vanuit Nederland, ook zijn ze teleurgesteld dat er weinig tot geen reactie vanuit de Europese Unie komt. Servië is kandidaat-lid en zou in de weg naar het lidmaatschap juist de rechtsstaat en democratie moeten verbeteren. 

Al jarenlang stokt de toetreding tot de EU. Om vooruit te kunnen zoeken de Serviërs die nu de straat op gaan, steun bij Europa. "Maar het enige wat we zien zijn ontmoetingen van Ursula von der Leyen met Vučić, waarbij ze elkaar vriendelijk lachend de hand schudden", zegt Mladenović. "Mensen in Servië denken alleen maar: waar is de EU in vredesnaam mee bezig? Waarom dringen ze niet aan op het implementeren van EU-waarden, zoals mediavrijheid, een functionerende rechtsstaat en anti-corruptie wetten."

Thijs Reuten is een van de weinige europarlementariërs die aandacht vraagt voor de situatie in Servië en deelt Mladenović' kritiek op de EU: "Door Vučić een hand boven het hoofd te houden maakt de EU zichzelf belachelijk in Servië, maar ook richting de eigen EU-burgers. Want hoe serieus neem je je eigen waarden als je het gedrag van Vučić geen halt toeroept?" 

Een woordvoerder van Vučić heeft schriftelijk gereageerd en ontkent inmenging van de president in het beleid van de media. Daarnaast zegt Vučić dat de demonstranten zelf geweld gebruiken en dat hij daarom moet ingrijpen. Studenten en ngo’s zeggen dat dit geweld wordt veroorzaakt door hooligans, die als infiltranten tussen de studenten lopen, een tactiek die vaker gebruikt is in Servië.  

“Mensen zijn de straat op gegaan omdat ze een einde willen aan de corruptie”, zegt Mladenović. “Ze willen een einde aan dit systeem van politieke onderdrukking en politieke aanvallen op iedereen die een andere zienswijze heeft dan de regerende partij.” Na het interview geeft Mladenović een rondleiding op de redactie van N1. Cynisch grapt hij: “Misschien is het wel je laatste kans deze redactie te zien.”  De journalisten blijven hun werk doen, zolang het nog kan.