Venezuela wacht onzekere toekomst: 'De grote vraag is, wat doet het leger?'
Na de gebeurtenissen van zaterdag, waarbij Maduro en zijn vrouw werden ontvoerd door Amerikaanse special forces, is het de afgelopen dagen ongewoon stil geweest op straat. Er is weinig verkeer te zien en supermarkten en benzinestations zijn grotendeels gesloten. Er wordt sinds zondag op straat gepatrouilleerd door gewapende milities, gelieerd aan president Maduro.
Hoewel Maduro's rechterhand Delcy Rodríguez is beëdigd als president van Venezuela, is de toekomst van het land allerminst duidelijk. Rodríguez heeft te maken met grote druk, niet alleen van de Amerikanen, maar mogelijk ook vanuit haar eigen achterban.
Maduro's 'tijger' is nu de president van Venezuela: wie is Delcy Rodríguez?
25 jaar socialisme
Voor het eerst in meer dan 25 jaar is er onzekerheid over de macht in het land. Dat heeft sinds 1999 een socialistische regering, eerst onder president Hugo Chávez en later onder Maduro. Chávez kwam aan de macht met één grote belofte: de bevolking zou meer moeten profiteren van de grote olierijkdom. Venezuela heeft de grootste oliereserves ter wereld, het 'zwarte goud' is het belangrijkste exportproduct van het land.
Mede door de Verenigde Staten werd er, vooral in de jaren 70 en 80, veel geld verdiend met olie. Alleen merkte de bevolking zelf er weinig van. Het geld kwam vooral terecht bij de rijke elite en in de VS. Toen Chávez aan de macht kwam, wilde hij daar verandering in brengen: de oliegelden moesten naar de bevolking vloeien. Ook wilde hij dat Amerikaanse bedrijven niet langer geld verdienden met Venezolaanse olie. Chávez gaf het Venezolaanse staatsoliebedrijf meer macht en zette samenwerkingen met Amerikaanse bedrijven stop.
Deskundigen waarschuwen: ontvoering Maduro schept 'gevaarlijk precedent' voor andere grootmachten
Economische crisis
Iets waar de Verenigde Staten op hun beurt niet blij mee waren. Er kwamen economische sancties tegen Venezuela. Daarnaast daalde in diezelfde periode de olieprijs. Eén vat olie leverde op het dieptepunt drie keer minder op dan op het hoogtepunt. Venezuela was zo afhankelijk van de olie-export dat het land vrijwel direct in een economische crisis terechtkwam. Een malaise die Chávez overigens niet meer meemaakte, hij overleed in 2013 aan de gevolgen van kanker.
Zijn trouwe volgeling Nicolás Maduro werd door de bevolking gekozen als zijn opvolger. De hoop bestond dat hij het land er financieel weer bovenop zou krijgen. Maar Venezuela kwam steeds dieper in een economische recessie terecht. Het grootste gedeelte van de bevolking was en bleef arm en had niet meer dan 3 euro per dag te besteden. Veel Venezolanen vertrokken uit het land, in de hoop op een beter bestaan. Het leidde tot de grootste vluchtelingencrisis in de recente geschiedenis. Miljoenen Venezolanen vluchtten, de meesten naar buurland Colombia.
Maduro probeerde nog te ontsnappen: zo verliep operatie 'Absolute Resolve'
Corruptie
Toch waren er ook Venezolanen die het wel goed hadden. Onder Maduro werd Venezuela steeds corrupter, het land zakte jaar in jaar uit op de corruptie-index van Transparancy International. Maduro en zijn regering knepen veelal een oogje toe, in ruil voor loyaliteit. Maar de economische crisis raakte ook de elite. Toch wist Maduro zijn macht te behouden. Opstanden werden neergeslagen, loyaliteit werd beloond.
Zo schopte Maduro het van buschauffeur tot president van Venezuela:
Een strategie die Michiel Baud, hoogleraar Latijns-Amerika-studies aan de Universiteit van Amsterdam, ook ziet. Volgens Baud hield Maduro vooral diegenen die hem aan de macht konden houden tevreden. "Chávez en later vooral ook Maduro hebben er alles aan gedaan om het leger aan hun kant te houden. Een groot deel van de rijkdom is naar het leger gegaan. Dat leger en de groepen die de regering steunden, hebben de gevolgen van de economische crisis nauwelijks gevoeld. Maduro wist ook: wie het leger achter zich heeft, heeft de macht."
Leger bepaalt de toekomst
En dus speelt het leger ook nu een belangrijke rol in de toekomst van Venezuela. Met Maduro's rechterhand, Delcy Rodríguez, als nieuwe president heeft Maduro's regime het nog altijd voor het zeggen. Maar blijft dat ook zo? Dat is volgens Baud echt afhankelijk van de keuze die het leger maakt. "Het leger is altijd loyaal gebleven aan de zittende macht, maar een situatie als deze heeft zich niet eerder voorgedaan."
Voorlopig lijkt die loyaliteit te worden voortgezet, het leger heeft laten weten het huidige regime onverminderd te zullen blijven steunen. Al is het volgens Baud nog lang niet zeker dat dat ook zo blijft. "Het zou heel goed kunnen dat er binnen nu en twee weken een scheiding gaat ontstaan binnen het leger. Maar of dat ook echt tot een verandering van de macht gaat leiden, dat verwacht ik niet. Legereenheden hebben het onder het huidige regime goed. Ik denk niet dat ze hun status en rijkdom op het spel zullen zetten in ruil voor verandering."
Zo zullen alle ogen in Venezuela de komende tijd dus gericht zijn op het leger. Zolang dat als collectief achter Rodríguez blijft staan, zal de bevolking volgens Baud niet zo snel in het geweer komen. "Opstanden zijn de afgelopen twintig jaar hard neergeslagen. Zolang het leger trouw blijft, verwacht ik niet dat mensen in opstand durven te komen. Ontevreden Venezolanen zullen voorlopig de kat uit de boom blijven kijken."
Nerveuze Venezolanen steken massaal de grens over naar Colombia om boodschappen in te slaan, is te zien op deze video:
