Wankelt het Iraanse ayatollah-regime? 'Machtswisseling ver weg'
Al weken zijn er grote protesten in Iran, waarbij volgens hulporganisaties tot nu toe meer dan 500 doden zijn gevallen. Daarnaast heeft de overheid het internet inmiddels ruim 84 uur geblokkeerd.
De bevolking van Iran verkeert in economisch zwaar weer, mede door westerse sancties tegen het zittende regime. Ook is er veel corruptie in het land. Veel demonstranten zijn het radicaal-islamitische bestuur onder leiding van ayatollah Khamenei zat.
In de onderstaande video vertelt correspondent Pepijn Nagtzaam wat er allemaal achter de protesten zit.
Grootste protest sinds 1979
Hoewel het moeilijk te zeggen is uit hoeveel mensen de groep demonstranten bestaat, zeggen experts dat het gaat om de grootste demonstraties sinds het ayatollah-regime aan de macht is.
Iran-expert Paul Aarts van de Universiteit van Amsterdam zag in het verleden wel vaker demonstraties in Iran. "Er waren protesten na de dood van Mahsa Amini in 2022/2023 en een flink protest na de vervalste verkiezingen in 2009. Maar dat waren toch vooral protesten in de grote steden. Uniek is nu dat echt in het hele land, in alle 31 provincies, wordt gedemonstreerd."
Hoewel de demonstranten met meer dan ooit zijn, is het volgens experts voor de betogers extreem lastig om echt voet aan de grond te krijgen. Het regime beschikt immers over een sterk en machtig apparaat om elke vorm van protest de kop in te drukken: de Revolutionaire Garde, ooit opgericht om 'de islamitische revolutie te beschermen'.
Machtiger en invloedrijker
De Garde, bestaande uit een kleine tweehonderdduizend manschappen, heeft een eigen landmacht, marine en geheime dienst. Hoewel Iran ook over een staatsleger beschikt, is de Garde veel machtiger en invloedrijker. Het reguliere leger beperkt zich echter tot defensieve taken zoals het bewaken van de grenzen.
De Garde zit diepgeworteld in de Iraanse economie. Een aanzienlijk deel van die Iraanse economie is in handen van de Garde. Ook heeft de Garde een eigen militie-tak: de Basij, ordinaire knokploegen die in groten getale worden opgetrommeld bij het neerslaan van demonstraties. En dat brengt de Garde weer terug bij de kern waarvoor het is opgericht. In de basis beschermt het 'privéleger' de Opperste Leider en zijn regime.
Garde van groot belang
De grote vraag is nu of ze dat ook blijven doen. De slecht draaiende economie raakt ook gardisten. Volgens Midden-Oostencorrespondent Pepijn Nagtzaam is de steun van de Garde van groot belang voor het regime. "Als er verdeeldheid ontstaat binnen de Revolutionaire Garde en leden zich gaan afsplitsen of tegen het regime gaan keren. Dan is dat een zware klap voor het ayatollah-regime. De leiders zouden dan serieus in de problemen kunnen komen."
Maar, benadrukt expert Aarts, de kans dat dat gaat gebeuren is vooralsnog klein. "Er zullen zeker ook mensen binnen de Garde zijn die kritiek hebben op het huidige regime. In Iran wordt veelal openlijk gediscussieerd over het handelen van het regime, ook onder gardisten. Maar de meesten zullen naar alle waarschijnlijkheid solidair aan de zittende machthebbers blijven.
Deze Iraniërs werden doodgeschoten tijdens protesten: 'Gestorven op weg naar vrijheid'
Zolang de Garde als een blok achter het regime blijft staan, zullen demonstraties vrij eenvoudig neergeslagen blijven worden. Dus benadrukken beide experts: "De demonstranten zijn voorlopig niet bij machte om grote veranderingen af te dwingen."
Amerikanen 'bereid militair in te grijpen'
Al zou dat wel kunnen veranderen, als de Amerikanen zich ermee gaan bemoeien. De Amerikaanse president Trump zei vannacht nog bereid te zijn militair in te grijpen in Iran. Hij zei dat het land 'heel hard geraakt' kon worden. Grote woorden, zegt Aarts. Hij betwijfelt Trumps uitspraak ten zeerste. "Ik verwacht niet dat de Amerikanen zullen bombarderen. En hoe zou zo'n militaire ingreep er trouwens uitzien?''
'Is de rode lijn al bereikt?' Iran wil praten, Trump dreigt
Maar mochten de Amerikanen het toch doen, dan zouden de verhoudingen binnen Iran opgeschud kúnnen worden. "In een theoretisch geval, waarin de Amerikanen zouden bombarderen, zullen er mensen binnen het heersende apparaat en de Garde, bij zichzelf te rade gaan en hun steun aan het regime wellicht opzeggen. Als dat gebeurt is het zeker mogelijk dat het regime een deal sluit met de demonstranten om hun macht te behouden. Maar zo'n scenario is nu nog ver weg", aldus Aarts
Regime-change ver weg
En dan is een deal nog niet eens het doel van de demonstranten, ze willen een verandering van de macht. Iets wat correspondent Nagtzaam niet ziet gebeuren. "De kans op een regime-change is zelfs bij Amerikaanse inmenging erg klein. Mede door de onverstoorde steun van de machtige Revolutionaire Garde."
En dus lijkt het regime van ayatollah Khamenei, ondanks revolutionair protest, nog altijd niet serieus te wankelen. De Iraanse buitenlandminister, Abbas Araghchi, benadrukte vandaag maar weer eens dat het Iraanse regime niet zomaar van plan is de macht over te dragen, ook niet bij Amerikaanse inmenging. Araghchi zei dat Iran 'bereid is met de Amerikanen te onderhandelen', maar ook 'voorbereid is op oorlog' mocht het zover komen.
