Wéér klinkt de roep om boycot WK voetbal: 'Terwijl we weten dat ze toch wel gaan'
Het komende WK voetbal wordt dit jaar georganiseerd door de Verenigde Staten en Canada en Mexico. Het binnenvallen van Venezuela, de constante dreigementen over Groenland en allerlei zorgen over de mensenrechten in de Verenigde Staten was voor journalist Teun van de Keuken reden om de petitie te starten om de KNVB op te roepen niet af te reizen.
"Wij willen niet dat onze voetballers door hun optreden op het toernooi impliciet steun geven aan het gewelddadige terreurbeleid van president Donald Trump tegen onschuldige migranten." Het doel van 75.000 handtekeningen was bij het verschijnen van dit artikel al bijna bereikt.
Maar als het aan hoogleraar sport en recht Marjan Olfers ligt, is dit niet de juiste manier. "Dit is oude wijn in nieuwe zakken. Als we met boycotten gaan beginnen, moeten we misschien eerst eens beginnen met de handel die we drijven met de VS? Het is iedere keer hetzelfde, het moet altijd over de rug van sporters. En zij zijn niet eens betrokken bij de beslissing waar een WK wordt gespeeld. En het is altijd hetzelfde, de keuze is allang gemaakt: de spelers gaan gewoon. Het is veel meer de vraag hoe de politiek gaat reageren."
Mensenrechten
Vanuit Den Haag zijn er nog niet veel scherpe reacties of afkeuringen gekomen op de acties van Trump. Al wordt er vanuit de EU wel nagedacht over plannen om terug te slaan als Trump zijn dreigement van extra invoerheffingen doorvoert. "Maar vanuit Den Haag vind ik het allemaal nog heel erg genuanceerd en voorzichtig. En dan moeten sporters ineens compleet ongenuanceerd te werk gaan?"
Olfers: "Door de geschiedenis heen hebben we dit soort oproepen zo vaak gezien. Soms met succes, denk aan het boycotten van Zuid-Afrika vanwege het apartheidsregime. Maar meer recent: we moesten niet naar China, maar gingen toch naar China. We moesten niet naar Rusland, maar gingen toch naar Rusland. En het meest recent nog Qatar. Het is hartstikke goed dat we mensenrechten bespreekbaar maken. Maar uiteindelijk moeten we met zijn allen wel realistisch zijn: we weten dat de sporters uiteindelijk gewoon naar de VS gaan."
Een jaar Trump op het wereldtoneel: internationale orde voorgoed veranderd
De KNVB laat zelf dan ook weten voorlopig geen reden te zien om actie te ondernemen. "We hebben ons geplaatst voor het eindtoernooi en dan nemen we daaraan deel. Tegelijkertijd zijn wij ons bewust van geopolitieke ontwikkelingen en trekken hierin samen op met de Nederlandse overheid."
Ook sporthistoricus Paul Reef zegt niet te verwachten dat de KNVB gevoelig zal zijn voor de oproep. "Daarnaast moet je je ook afvragen wat je ermee wil bereiken. En wat voor zin het heeft. Als Nederland als enige land dit zou doen bijvoorbeeld, vult gewoon een ander land de plek op. Je moet sowieso hier meer landen in meenemen als je er succes mee wil boeken."
Grote groep landen
"Het songfestival is wat dat betreft een interessante casus", vervolgt Reef. Hij doelt op de boycot van vijf landen, waaronder Nederland en ook het financieel belangrijke Spanje. "De druk was niet groot genoeg op de EBU om eraan toe te geven. Als het een grotere groep landen was, was het mogelijk meer succesvol geweest."
Dat je bij een boycot niet in je eentje moet optrekken, beaamt ook Olfers. "Stel dat er toch een boycot zou komen, dan is die alleen succesvol als je het hart van het toernooi raakt. Is Nederland belangrijk genoeg op het internationale toneel om andere grote voetballanden mee te krijgen? Dan heeft de organisatie, en daarachter ook Trump, wel een groot probleem. Maar ik acht die kans bijzonder klein."
Waar het eigenlijk bijna altijd bij een oproep blijft, is er in het verleden weleens daadwerkelijk een boycot geweest van een sportevenement. "Bijvoorbeeld het WK voetbal in 1966, dat werd geboycot door Afrikaanse landen omdat ze meer plekken op het eindtoernooi wilden." Uiteindelijk nam vanaf 1970 standaard minimaal één Afrikaans land deel aan het WK. "En Nederland heeft de Olympische Spelen van 1956 in Australië geboycot, omdat de Sovjet-Unie was binnengevallen in Hongarije", zegt Reef.
Maar de norm is het zeker niet. "Het is helaas een welbekend fenomeen in de geschiedenis dat een bepaald soort leiders de sport toch gebruikt om wat extra shine te pakken. En voor ieder toernooi is wel een goede reden te vinden om het te boycotten. Maar ik heb al eens vaker gezegd: als we dit doortrekken, waar kunnen we dan straks nog wel een toernooi organiseren. Geen enkel land is perfect als het gaat om mensenrechten. Je kunt ook wel gaan en proberen het land een beetje beter achter te laten dan toen het besluit viel om ernaar toe te gaan", zegt Olfers.
Astronomische prijzen voor kaartjes WK voetbal: 'Monumentaal verraad'
Internationale mensenrechtenorganisaties zoals Human Rights Watch (HRW) en Amnesty International maken zich grote zorgen over de gebeurtenissen in de Verenigde Staten. "We zien dat in de VS mensenrechtenschendingen plaatsvinden. Niet alleen in het buitenland, zoals de rol van het land bij bombardementen of het ontvoeren van een president in Venezuela, maar ook in de VS zelf is het helemaal mis", zegt HRW.
Angst voor fans
Toch is HRW zelf geen voorstander van een boycot. "Je kunt beter het gesprek aangaan en heel duidelijk zijn over wat wel en niet kan. De Nederlandse regering en de KNVB hebben daarin een rol te spelen." Wel benoemt HRW de zorgen die het heeft over het reizen naar de VS, voor zowel voetballers als fans. "Misschien kom je het land niet in omdat je een keer op sociale media iets kritisch hebt gezegd over Trump of je hebt uitgesproken voor lhbti'ers."
Amnesty riep eerder de FIFA al op om vol te gaan staan voor de mensenrechten in de organiserende landen, met name de VS: "Het willen bezoeken van een voetbalwedstrijd zou nooit moeten eindigen in de gevangenis of in deportatie." Toch heeft ook Amnesty niet expliciet opgeroepen tot een boycot.
Trump kreeg afgelopen maand de FIFA-vredesprijs uitgereikt door FIFA-baas Gianni Infantino:
