Spanning in Minneapolis: Nationale Garde moet ICE in toom houden

De spanningen in Minneapolis lopen nog verder op nadat federale agenten de 37-jarige verpleegkundige Alex Pretti doodschoten. Het is er al weken onrustig. Trump stuurde zijn ICE-agenten naar de stad om hard op te treden tegen immigranten zonder verblijfsvergunning, delen van de bevolking gaan de straat op om tegen dit beleid te protesteren. Eerder deze maand schoten agenten van de immigratiepolitie ICE ook de 37-jarige Renee Good dood.

Om de boel te sussen, stuurt gouverneur Tim Walz nu troepen van de Nationale Garde om de lokale politie te ondersteunen. Zij worden ingezet zowel op de locatie van de schietpartij in de stad Minneapolis, als bij het federale gebouw waar de grootste anti-ICE demonstraties plaatsvinden.

'Voorkomen dat het uit de hand loopt'

Dat is opmerkelijk, omdat ook de president de macht heeft om de Nationale Garde in te zetten. En gouverneur Walz en president Trump staan lijnrecht tegenover elkaar als het gaat om de aanwezigheid van ICE-agenten in de staat. Zo noemde Walz de inzet van ICE-agenten om immigranten op te pakken en uit te zetten 'een campagne van georganiseerde brutaliteit tegen de bevolking van onze staat'.

Daarmee positioneert Walz zich duidelijk aan de kant van de demonstranten. Hij maakt helder dat de rol van de Nationale Garde is om een veilige omgeving te creëren waarin mensen hun rechten veilig kunnen uitoefenen - ook het recht om vreedzaam te demonstreren. 

Volgens Amerika-deskundige Kenneth Manusama worden de troepen dus niet ingezet om de protesten neer te slaan. "Het is vooral bedoeld om te voorkomen dat het uit de hand loopt. Walz zorgt ervoor dat het minder makkelijk tot confrontaties komt tussen demonstranten en ICE‑agenten."

Momenteel zitten er dus drie eenheden in de stad: ICE-agenten die het uitzettingsbeleid van Trump uitvoeren, de lokale politie en nu ook de Nationale Garde. "Dat levert een interessante situatie op: militairen die onder gezag staan van de gouverneur, tegenover federale ICE‑agenten", zegt Manusama tegen RTL Nieuws. 

Hoeveel troepen er worden gestuurd is onduidelijk. Het lijkt wel overduidelijk dat de lokale politie de handen vol heeft. Minneapolis, een stad met bijna 430.000 inwoners, heeft zo'n 600 politieagenten. Dat is veel minder dan de 3000 ICE-agenten die Trump eerder deze maand naar de stad stuurde. En nog minder dan de duizenden demonstranten die nu hun woede uiten op straat.

Noodsituaties en natuurrampen

"Elke staat heeft zijn eigen Nationale Garde", legt Manusama uit. "Normaal gesproken vallen ze dus onder de autoriteit van de gouverneur." Hij is de opperbevelhebber, net zoals de president dat is voor het reguliere leger. De gouverneur mag de Nationale Garde inzetten bij onder meer noodsituaties, natuurrampen of burgerlijke onrust.

"Maar in uitzonderlijke gevallen mag de president de autoriteit over de Nationale Garde overnemen", vertelt Manusama. Dat kan als de gouverneur dat vraagt, maar ook bijvoorbeeld bij een externe invasie, een opstand of als de president federale wetten niet kan uitvoeren. 

Volgens Trump zouden de betogers in Minneapolis het werk van ICE-agenten belemmeren. In andere steden - Trump stuurde eerder gardisten naar door Democraten geleide steden als Los Angeles, Portland, Chicago en Washington DC - was het argument vaak dat ze moesten helpen de woekerende criminaliteit te bestrijden. In zo goed als alle gevallen protesteerden burgemeesters en gouverneurs tegen de aanwezigheid van de troepen. Ze verweten Trump dat hij de problemen overdreef, en de troepen alleen stuurde om zijn wil op te leggen aan Democraten.

Vóór 2025 is de Nationale Garde maar vijf keer ingezet zonder toestemming van de gouverneur. Dat was in de jaren 50 en 60 om in de zuidelijke staten zwarte scholieren en demonstranten te beschermen tegen racistisch geweld.

Staat vs federaal

Vooralsnog laat president Trump het gezag over de Nationale Garde in Minnesota aan Walz. "Maar als hij dat zou doen, krijg je een rare situatie waarin militairen ineens van kant moeten wisselen", zegt Manusama. 

Manusama vertelt dat Trump ook een extra troefkaart heeft: de 'Insurrection Act'. Deze wet uit de 19de eeuw is bedoeld om opstanden tegen te gaan en geeft de president de autoriteit om ook het reguliere leger in te zetten. Trump dreigde er afgelopen week mee, maar heeft dat tot nu toe niet gedaan. "Dan ga je een enorme drempel over", stelt Manusama. "Die wet is oud, vaag en juridisch omstreden."

De verhoudingen tussen de lokale en de federale overheid staan in Minneapolis op scherp. Zo zei gouverneur Walz dat zijn staat het onderzoek zal leiden naar de dodelijke schietpartij omdat hij het onderzoek van de federale overheid niet vertrouwt: "De federale overheid kan niet worden vertrouwd om dit onderzoek te leiden. De staat zal het afhandelen."

Ook riep hij de president op om ICE-agenten uit de staat weg te halen: "Donald Trump, ik doe nogmaals een beroep op u: verwijder deze troepenmacht uit Minnesota. Ze zaaien chaos en geweld. We hebben keer op keer dodelijk geweld gezien van federale agenten."

Maar de president lijkt zich daar niks van aan te trekken. Hij vindt dat de gouverneur aanzet tot een opstand 'met zijn pompeuze, gevaarlijke en arrogante retoriek'. "Laat onze ICE-patriotten hun werk doen."

Deze nieuwe beelden laten zien hoe de 37-jarige Alex Pretti door federale agenten wordt doodgeschoten terwijl hij al op de grond ligt: