Steeds meer details over protestgolf Iran: 'Ik heb me veel zorgen gemaakt'

Volgens de mensenrechtenorganisatie Human Rights Activists News Agency (HRANA) is het dodental inmiddels opgelopen tot meer dan zesduizend. Daarnaast onderzoekt de organisatie nog ruim 17.000 mogelijke sterfgevallen. 

 

De cijfers van HRANA worden internationaal het meest aangehaald, zegt Midden-Oosten correspondent Pepijn Nagtzaam: "De organisatie heeft als doel betrouwbare en verifieerbare informatie uit Iran te verzamelen en te verspreiden. In het verleden hebben we gezien dat zij vaak het dichtst bij de waarheid zaten."

 

Toch komen er ook getallen naar buiten die aanzienlijk hoger liggen. Volgens het Amerikaanse Time Magazine zijn dat zelfs 30.000 mensen in twee dagen tijd. Zij baseren zich op bronnen van het Iraanse regime. Een andere groep, het in Noorwegen gevestigde Iran Human Rights (IHR), waaschuwt dat het uiteindelijke dodental hoger zou kunnen zijn dan 25.000. De Iraanse regering houdt het dodental daarentegen veel lager, rond de drieduizend. 

Volgens Nagtzaam loopt het dodental zo uiteen omdat het land al bijna drie weken is afgesloten van het internet: "Druppelsgewijs krijgen we nu pas beelden van volle mortuaria, opgestapelde lijken. Het is eigenlijk een blik in het verleden, de beelden zijn al eerder gemaakt, maar komen nu pas naar buiten. Daardoor kunnen veel doden nu pas geverifieerd worden en die cijfers lopen hard op."

 

Het moet ervoor zorgen dat demonstranten zich niet online uitspreken. De protesten zijn voor nu vrijwel uit het straatbeeld verdwenen. Maar er is nog altijd een internetblokkade. Het internet is sinds 8 januari afgesloten in het land. Het moet ervoor zorgen dat demonstranten zich niet online uitspreken. Maar mondjesmaat weten mensen de blokkade de omzeilen. 

 

Damon Golriz, strategisch Iran-analist aan het Haagse Instituut Geopolitiek, is geboren in Iran en heeft vandaag voor het eerst in weken contact kunnen krijgen met zijn neef. Hij maakte zich grote zorgen over zijn veiligheid: "'Ik kan eindelijk online komen en ben gezond', schrijft mijn neef. Net als zoveel andere jongeren ging hij de straat op. Ik heb me veel zorgen gemaakt."

De nieuwste video’s die uit het land komen zijn waarschijnlijk op 8 en 9 januari gefilmd toen duizenden mensen de straat op gingen. De dagen worden beschouwd als de dodelijkste nachten voor de demonstranten. De Britse omroep de BBC heeft nieuwe beelden geverifieerd, op die beelden laten zien hoe de Iraanse veiligheidstroepen gewelddadig hebben opgetreden tegen demonstranten. 

 

Golriz krijgt af en toe updates van vrienden in het land en hoort schrijnende verhalen: "Mensen hebben gruwelijkheden gezien. Vrienden zeggen dat ze voor het eerst hebben ervaren hoe het is om naasten dood te zien neervallen. Er werden onschuldige demonstranten doelbewust gedood."

The Guardian spreekt met een artsencollectief uit Iran, die onderling zijn gaan delen hoeveel doden er in hun ziekenhuizen liggen. Er zijn ook veel zorgen over de veiligheid van patiënten in ziekenhuizen. Volgens een VN-expert zouden er demonstranten, die betrokken waren bij landelijke protesten, door Iraanse veiligheidstroepen uit ziekenhuizen zijn weggehaald en vervolgens zijn vastgehouden. 

 

De speciale VN-rapporteur voor Iran, Mai Sato, zegt tegen persbureau Reuters dat er daarnaast families te maken krijgen met eisen voor losgeld. Zij zouden tussen de 5000 en 7000 dollar moeten betalen om de lichamen van hun overleden dierbaren terug te krijgen. 

De protesten op straat zijn voor nu neergeslagen door het regime. Maar Golriz zegt dat mensen nog meer vastberaden zijn geworden: "Mensen in Iran zijn nog vastberadener dan ik dacht. Ik hoor mensen die zeggen, we wachten op hulp van buitenaf. Ik verwacht niet dat het protest nu helemaal klaar is."

 

De Amerikaanse president Trump dreigt met militaire actie als Iran doorgaat met het doden van demonstranten. De VS heeft daarom een vloot met oorlogsschepen naar de regio gestuurd. 

Golriz is er niet zeker van dat er ook echt hulp komt voor de demonstranten: "De kans is groot dat Trump een deal sluit met het regime. Een verzwakt regime is voor veel landen in de regio aantrekkelijker dan totale instorting." Dat beaamt Nagtzaam: "Landen als Turkije, Qatar en Saudi-Arabië, zijn bang voor chaos, vluchtelingenstromen en een nog grotere regionale oorlog."

 

Het is moeilijk om beelden vanuit Iran te versturen. Toch lukt het soms, mede dankzij Starlink. Hoe dat zit, leggen we uit in deze video: