Wie mag Gaza uit? Vijf vragen over de opening van de grens
Rafah wordt voor mensen in Gaza ook wel de 'toegangspoort tot de wereld' genoemd, omdat het buiten de grensovergangen met Israël de enige manier is om Gaza in of uit te gaan.
Eigenlijk had de grens bij Rafah gisteren al open moeten gaan, maar Israël voerde nog tests uit en heeft een nieuw checkpoint opgezet. En ook vandaag is er nog veel onduidelijk. De groep mensen die toestemming hadden Gaza te verlaten voor medische behandeling, moesten alsnog uren wachten en ook aan de andere kant van de grens zaten mensen in onzekerheid.
1. Wie en hoeveel mensen mogen er nu Gaza in en uit?
Naar verwachting zal de grensovergang bij Rafah nu zes uur per dag open gaan. Helemaal duidelijk is het niet, maar Israël zegt dat er elke dag 150 mensen Gaza uit mogen. Het gaat dan om 50 patiënten die elk twee familieleden kunnen meenemen. Er zouden ook dagelijks 50 mensen Gaza in mogen. Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen die al bijna twee jaar hun familie niet hebben gezien en graag terug willen.
"Dit is heel fijn voor de mensen die erin willen en eruit mogen, maar het is aan beide kanten veel te weinig", zegt Bastiaan van Blokland van het Rode Kruis. "Want er zijn nog duizenden anderen die hulp nodig hebben, maar er niet uit mogen." Het Palestijnse ministerie voor Gezondheid zegt dat er zo'n 20.000 mensen op korte termijn medische hulp in het buitenland nodig hebben.
Voor de vader van Mohammed een mooi moment, zo zie je in onderstaande video:
Afgelopen maanden waren er nog wel af en toe medische evacuaties. Volgens data van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ging het in januari om 63 mensen. Stel dat er vanaf nu 50 patiënten per dag Gaza mogen verlaten, dan duurt het alsnog ruim een jaar voordat iedereen van de huidige wachtlijst aan de beurt is.
De WHO wil daarom graag meer ondersteuning voor de zorgvoorzieningen in Gaza zelf, zodat de afhankelijkheid van medische evacuaties wordt beperkt. Ook roept de organisatie op tot de onmiddellijke opening van de medische doorverwijzingsroute naar de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem. "Dit blijft de meest kosten- en tijdefficiënte route, waarbij de ontvangende zorginstellingen klaarstaan om patiënten op te nemen."
2. Wie bepaalt welke mensen de grens over mogen?
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) speelt een grote rol in de coördinatie van de evacuaties. Een dokter moet verklaren dat een persoon hulp nodig heeft die in Gaza niet geboden kan worden. Daarna wordt er een officieel verzoek ingediend en wordt er gezocht naar een land waar de hulp wel gegeven kan worden.
Een delegatie namens de EU is verantwoordelijk voor de Palestijnse kant van de grens en stelt de lijst samen van mensen die willen vertrekken en stuurt deze naar Egypte. Egypte op haar beurt maakt de lijst van Palestijnen die terug willen naar Gaza. Uiteindelijk mogen alleen mensen Gaza in of uit die goedkeuring hebben van Israël.
3. Waar kunnen deze mensen naartoe?
Aangezien mensen via Rafah de grens oversteken naar Egypte, is dat ook hun eerste bestemming. "Ik verwacht dat ze worden opgevangen in het ziekenhuis in Arish, een havenstad vlakbij de grens", zegt Midden-Oosten correspondent Pepijn Nagtzaam. "Daarna zal het voor iedereen verschillen. Een deel zal in Egypte worden opgevangen, in het ziekenhuis of bij Palestijnse familieleden. Wellicht hebben sommigen ook medische visa voor andere landen."
Deze ernstig gewonde kinderen mogen Gaza uit, Nederland wil ze hier niet behandelen
De afgelopen jaren heeft Egypte veruit het grootste aantal van de 7600 medische evacuees uit Gaza opgevangen, ongeveer de helft. Daarnaast is er vanuit hulporganisaties al maanden kritiek dat er te weinig humanitaire hulp Gaza binnenkomt
"Aan de grens helpt de Egyptische Rode Halve Maan, door patiënten en hun meereizende familieleden uit Gaza te begeleiden, door eerste hulp en psychosociale steun te bieden", zegt Van Blokland. Ook zet de hulporganisatie een mobiele keuken op. "Er staan rolstoelen klaar, er is warme kleding en er zijn hygiëneartikelen. De hulpverleners kunnen mensen die Gaza uitkomen ook in contact brengen met familieleden in Egypte."
4. Waarom gaat de grens nu open?
Het openen van de grens bij Rafah is onderdeel van het staakt-het-vuren dat op 10 oktober 2025 is ingegaan. Sinds alle lichamen van de Israëlische gijzelaars Gaza uit zijn, is fase 2 van de overeenkomst ingegaan.
In deze video leggen we uit wat fase 2 van het staakt-het-vuren inhoudt:
5. Hoe zit het met de andere afspraken in het staakt-het-vuren?
Volgens de Palestijnse autoriteiten zijn er sinds het ingaan van het staakt-het-vuren 500 Palestijnen gedood en 1400 gewond geraakt.
"Humanitaire goederen mogen nog altijd niet de grens over bij Rafah", zegt Van Blokland. "De Egyptische Halve Maan heeft allemaal magazijnen in de buurt met goederen die ze naar Gaza willen brengen."
Nu kan dat alleen via een omweg, via Israelische grensposten waar alles gecontroleerd wordt en waar uiteindelijk veel te weinig doorheen komt. In januari gingen er gemiddeld per dag 85 trucks met hulpgoederen Gaza in, veel minder dan de 600 van voor de oorlog. Sinds het staakt-het-vuren komt er wel iets meer voedsel Gaza binnen.
Officieel geen sprake meer van hongersnood in Gaza, maar situatie blijft kritiek
"Maar nog steeds eet 1 op de 5 gezinnen maar één keer per dag. Daarom is voedselhulp van humanitaire organisaties essentieel", zegt Van Blokland.
Daarnaast is wederopbouw van Gaza ook onderdeel van fase 2 uit het staakt-het-vuren. "Daarvoor is nog zoveel meer nodig", benadrukt Van Blokland. "Herstel van watervoorzieningen, elektriciteit, wegen, de gezondheidszorg. Daarvoor moeten specialistische goederen, zoals medische apparatuur, zwaar materieel, bouwmaterialen en voldoende brandstof Gaza in mogen."