Iran en VS praten over oplopende spanning: 'Geen oorlog, maar ook geen vrede'

De Amerikaanse president Trump heeft een enorme vloot richting Iran gestuurd, met als middelpunt het vliegdekschip USS Abraham Lincoln. Ook Amerikaanse vliegbases in de regio zijn versterkt.  

Met de gesprekken lijken beide partijen op dit moment uit te zijn op de-escalatie. De wereld kijkt gespannen toe, onder het motto 'zolang er gepraat wordt, wordt er niet geschoten'. Maar het risico dat het tot een militair conflict komt, blijft groot.

Geen oorlog, maar ook geen vrede

Pepijn Nagtzaam, correspondent Midden-Oosten, zegt: "Het is geen oorlog, maar het is ook geen vrede meer." Dat is ook te merken aan de schermutselingen eerder deze week: snelle boten van de Iraanse Revolutionaire Garde voeren naar een Amerikaanse olietanker en dreigden die te enteren. Dat is uiteindelijk niet gebeurd. En een Amerikaanse straaljager schoot een grote Iraanse drone uit de lucht die te dicht bij het vliegdekschip USS Abraham Lincoln kwam. 

President Trump maakte zich een paar weken geleden nog druk over de demonstraties in Iran, die bloedig zijn neergeslagen door het regime. Maar daar gaat het niet meer over, morgen in Oman. De Amerikanen willen praten over het nucleaire programma van Iran. Maar ook over het Iraanse rakettenarsenaal en de Iraanse steun aan strijdgroepen in de regio, zoals Hezbollah in Libanon.

Rode lijn

Daar zit meteen al een bron van onenigheid. Iran wil misschien wel praten over het nucleaire programma, maar beslist niet over de twee andere punten. Want daarmee worden eigenlijk de belangrijkste wapens uit handen van het Iraanse regime geslagen – en dat is een rode lijn. Correspondent Nagtzaam: "Als deze punten niet van tafel gaan, dan stopt daar meteen het gesprek. Met name de inperking van het rakettenarsenaal is onbespreekbaar voor Iran. Want, zeggen de Iraniërs: waarom moeten wij wapens inleveren terwijl Israël al z’n wapens mag houden?"

Iran heeft ballistische raketten met een bereik van 2000 kilometer. Daarmee kan elk punt in Israël, de aartsvijand van Iran, worden geraakt. En ook Amerikaanse bases in de regio liggen binnen bereik. De raketten zijn – samen met de door Iran zelf ontwikkelde drones – een belangrijk afschrikkingsmiddel.

Bart van den Berg, expert internationale veiligheid van Instituut Clingendael: "Ze proberen zichzelf niet te verdedigen door de Amerikanen de toegang te ontzeggen tot het eigen luchtruim, want dat lukt ze niet. Ze proberen zichzelf te verdedigen door te dreigen met terugslaan naar de Amerikanen en hun bondgenoten. Dat is op dit moment hun verdedigingsstrategie." En die kan Iran dus nooit opgeven. 

Strijdgroepen steunen

Ook de strijdgroepen in de regio zijn te belangrijk voor Iran om op te geven. Het gaat dan om Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza, de sjiieten in Irak en de Houthi-rebellen in Jemen. "Iran steunt die groepen om invloed te houden", zegt correspondent Nagtzaam, "Ook tegen Israël".  

Hezbollah en Hamas zijn wel flink verzwakt door militair ingrijpen van Israël. Maar dat geldt dus niet voor alle strijdgroepen, zegt Van den Berg van Clingendael: "Zeker in Jemen en Irak zijn deze bewegingen nog operationeel en zouden ze, wanneer Iran het aangeeft, nog steeds een aanval kunnen uitvoeren."  Ook over dit punt wil Iran dus beslist niet praten. 

Iran wil dus alleen praten over het nucleaire programma en mogelijk stemmen de Amerikanen daar uiteindelijk mee in. De Verenigde Staten willen voorkomen dat de Iraanse ayatollahs een kernwapen in handen krijgen. Vorig jaar bombardeerden de Amerikanen meerdere nucleaire installaties in Iran. Het atoomprogramma werd daardoor vertraagd, maar niet uitgeschakeld. 

Tijd rekken

Iran blijft overigens volhouden dat het nucleaire programma alleen voor vreedzame doeleinden is. De verwachting is dat de Iraniërs de onderhandelingen zo lang mogelijk gaan proberen te rekken, om zo min mogelijk concessies te hoeven doen. De vraag is hoe groot het geduld van Trump is. Over een mogelijke uitkomst valt weinig zinnigs te zeggen. Maar, waarschuwt correspondent Nagtzaam: "Op dit punt is de spanning zo hoog, dat er relatief weinig nodig is om de vlam in de pan te laten slaan".

President Trump dirigeerde eind januari een grote vloot richting Iran. Wat kan die armada uitrichten? Bekijk het in deze video: