Verstoten aapje Punch gebruikt knuffel om verlies te verwerken: 'Biedt troost'

Miljoenen keren is het filmpje van Punch al bekeken dat werd gemaakt in een dierentuin in Tokio. Kort na zijn geboorte werd hij verstoten door zijn moeder. Verzorgers voeden het diertje daarom op. 

Normaal gesproken klampen apenjongen zich vast aan de vacht van de moeder. Maar omdat zijn moeder er niet is, kreeg Punch een orang-oetanknuffel van de verzorgers. Punch maakt er dankbaar gebruik van, zie je in de video:

"Dit roept enorme emoties op, óók bij wetenschappers", zegt Mariska Kret tegen RTL Nieuws. Kret is hoogleraar cognitieve psychologie aan de Universiteit Leiden en onderzoekt emoties van mensapen en mensen. 

Er kunnen volgens Kret allerlei redenen zijn waarom de moeder van Punch hem niet meer wilde. "Het kan zijn dat het jong niet gezond is, maar dat lijkt hier niet het geval. Dieren in gevangenschap hebben soms een aparte voorgeschiedenis. Het kan zijn dat de moeder weinig voorbeelden heeft gehad van hoe ze een baby moet verzorgen."

Vaker band met knuffels

"Hoe dan ook is het heel ontroerend natuurlijk. Zeker als je kinderen hebt, dan doet dit beeld wel wat." Maar hoe bijzonder het knuffelende aapje misschien is voor 'gewone' mensen, voor wetenschappers met kennis van apen is dit 'helemaal niet nieuw'. "We weten uit onderzoek dat apen een enorme band kunnen opbouwen met knuffels, poppen of doekjes bijvoorbeeld."

Ook in het wild, waar doorgaans geen pluchen beesten voorhanden zijn, gebeurt het. "Zo hebben we in het wild gezien dat apen een tak als een baby behandelen."

Verwerken van verlies

Al die schattigheid heeft namelijk een functie. "De apen gebruiken de knuffels of poppen om te helpen bij rouw, het verwerken van verlies. Bijvoorbeeld een moeder die haar baby is verloren, of in dit geval een verstoten aapje. Het biedt troost en een gevoel van veiligheid."

Volgens de onderzoeker hebben zoogdieren veel behoefte aan fysiek contact. Uit verschillende studies blijkt dat hechting tussen moeder en kind heel belangrijk is, soms nog belangrijker dan voeding. Het komt ook niet alleen bij apen voor. "Honden hebben bijvoorbeeld ook regelmatig een knuffel."

Het is dus 'oké' dat de Japanse dierenverzorgers Punch de knuffel gaven. "Als het helpt, waarom niet?"

Ook in de Apenheul is het weleens gebeurd dat een verstoten aapje een knuffel kreeg. "Maar alleen bij hele hoge uitzondering", zegt gedragsbioloog van het park Lisette van den Berg tegen RTL Nieuws. "Wij proberen het zo veel mogelijk te voorkomen. Het gebeurt alleen in heel extreme situaties, bijvoorbeeld bij bedreigde diersoorten. En dan is het altijd een tijdelijke oplossing."

Want het gevaar is volgens Van den Berg dat zo'n aapje zich té veel hecht aan de knuffel, waardoor verzoening met de moeder of andere soortgenoten veel moeilijker wordt. "Zeker bij een soort zoals Punch, een Japanse makaak, zijn families heel belangrijk. Het ziet er aandoenlijk uit, maar eigenlijk zie ik vooral dat het dier geen aansluiting heeft met de rest van de groep. Dat is heel erg."

Voor altijd alleen?

Zachte orang-oetang aan zijn zijde of niet, Punch blijft vooralsnog verstoten van zijn moeder. Wat betekent dat voor zijn toekomst? "Je ziet meestal wel verschillen in sociaal gedrag tussen apen die zijn opgevoed door hun moeder en apen die hun moeder niet goed hebben gekend. Apen kunnen, net als mensen, niet goed functioneren als ze alleen zijn."

Het Japanse aapje is volgens de dierentuin in een andere groep geplaatst. Daar zou contact zijn met andere apen. Toch is Van den Berg niet zeker van de afloop: "De band met die knuffel lijkt nu al zo groot, dan zou het lastig kunnen worden om nog te integreren in een groep."