Besnijdenisrel dreigt te escaleren: België niet gediend van bemoeienis VS
De Antwerpse zaak waar het allemaal mee begon draait om drie moheels, joodse functionarissen. Die worden verdacht van het uitvoeren van besnijdenissen bij jongetjes zonder dat ze daar de papieren voor hebben. Het uitvoeren van medische behandelingen zonder diploma is strafbaar in België.
In hoofdletters schrijft ambassadeur White op X daarover: "Jullie moeten stoppen met de belachelijke en antisemitische vervolging van drie joodse functionarissen in Antwerpen!"
Het bericht op X is gericht aan de 'erg onbeschofte' minister Frank Vandenbroucke van Gezondheid. Zijn collega-minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Prevot, reageert: "Een ambassadeur (...) heeft de verantwoordelijkheid onze instellingen, onze verkozen vertegenwoordigers en de onafhankelijkheid van onze rechterlijke macht te respecteren."
Prevot zegt verder dat de uitspraken van White 'onaanvaardbaar' zijn, en de Amerikaanse ambassadeur is ervoor op het matje geroepen.
Niet mengen in rechtspraak
"Idealiter laat zo iemand zich niet zo publiekelijk uit over zijn gastland", zegt oud-diplomaat Ron Keller tegen RTL Nieuws. "Maar ambassadeurs hebben natuurlijk wel opvattingen." In dat geval, legt Keller uit, overleggen ambassadeurs met hun baas, de minister van Buitenlandse Zaken. Die kan het naast zich neerleggen, zelf een uitspraak doen, of het aan de ambassadeur laten.
Of dat overleg hier heeft plaatsgevonden is niet duidelijk. "Maar je gaat je normaal gesproken niet mengen in de rechtspraak van een westerse rechtstaat als België", zegt Keller. "Dit voelt niet goed."
Olaf Scholz boos op J.D. Vance: 'Geen bemoeienis met onze democratie'
Ook Amerika-kenner Markha Valenta zegt dat inmenging in de rechtspraak van Europese landen 'met omgangsvormen die vóór het tijdperk-Trump golden, heel ongebruikelijk' is. "Maar de uitspraken van White passen qua inhoud en stijl dan wel weer heel erg bij hoe Trump te werk gaat."
En dat is geen toeval. Bill White heeft geen ervaring als diplomaat, maar is wel een uitgesproken Trumployalist, een getrouwe van de president. Valenta: "In het Amerikaanse internationale beleid worden de gebruikelijke bureacratische kanalen genegeerd. Alles gaat via degenen die Trump vertrouwt."
Een belangrijke kanttekening daarbij is wel dat ook onder andere Amerikaanse presidenten het gebruikelijk was dat ambassadeurs uit het persoonlijke netwerk van de president kwamen. Dit in tegenstelling tot Europa, waar ambassadeurs over het algemeen al een lange staat van dienst als hoge ambtenaar of diplomaat hebben.
VS trekt meer militairen terug uit Europa: 'Trump zegt dat we het zelf maar moeten uitzoeken'
Toch staat de Belgische besnijdenis-rel wel degelijk voor een bredere trend. Onder de huidige Trump-regering mengen de Amerikanen zich steeds nadrukkelijker in de Europese politiek. Rechtse en extreem-rechtse partijen en politici worden openlijk gesteund, zoals AfD in Duitsland en de Hongaarse premier Orbán. Landen met linkse leiders krijgen er juist van langs van de Amerikaanse regering.
"De opkomst van rechtse partijen in Europa gaat samen met de opkomst van Trump in de VS", vertelt Amerika-kenner Valenta. "Er is een wisselwerking tussen die twee, en Trump wil die partijen in Europa nog sterker maken."
VS-minister Rubio vindt AfD-besluit 'vermomde tirannie', Duitsland woedend
Maar toch: de hele rel rond ambassadeur Bill White gaat om een klein incident. Een lopende strafzaak, nog niet eens een veroordeling, van drie joodse mannen in België. Valenta beaamt dat, maar: "Dit soort relatief kleine incidenten kunnen een heel nuttig platform zijn om je politiek te profileren."
"Het is symboolpolitiek, en het is identiteitspolitiek. Het argument van antisemitisme wordt door de regering-Trump heel bewust ingezet, om aan te tonen dat er een cultuuroorlog gaande is." Dat zoiets ook in een binnenlandse discussie in België wordt ingezet, komt voor Europa als een onaangename verrassing. Maar binnen de context van een veranderende relatie tussen de VS en Europa kan het ook niet helemaal een verrassing zijn.
White blijft niet bij besnijdenis-rel
En Bill White zelf? Die lijkt van alle commotie niet erg onder de indruk te zijn. Dinsdag moest hij op het matje komen bij het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken. Daar zei hij 'België nooit te beledigen.'
Maar gisteren bemoeide hij zich alweer met de volgende Belgische rel. Conner Rousseau, voorzitter van de sociaaldemocratische regeringspartij Vooruit, deelde op Instagram een filmpje waarin Trump met Hitler vergeleken werd. Voor White reden om een officiële klacht over de parlementariër in te dienen, en te dreigen met een inreisverbod indien Rousseau geen excuses zou aanbieden.