Waarom viel VS Iran aan? Trumps motieven zijn 'overdreven' of onwaar

De VS en Israël voeren sinds zaterdag aanvallen uit op Iran. Daarbij is de opperste leider ayatollah Khamenei omgekomen. Iran reageert al dagen met vergeldingsaanvallen op Israël en op onder andere Amerikaanse militaire bases in de regio, zoals in Qatar en Koeweit. 

Langeafstandsraketten

"Onze doelen zijn duidelijk", zei Trump gisteren tijdens zijn eerste speech na de aanvallen van afgelopen zaterdag. "Ten eerste vernietigen we de raketcapaciteiten van Iran." Dat doet hij om de Amerikanen te beschermen, vertelde hij zaterdag al in een video die hij deelde op zijn sociale mediaplatform Truth Social. Dagen later herhaalde hij: "Want die langeafstandsraketten zouden binnenkort ons prachtige Amerika kunnen bereiken."

Dat is 'overdreven', stelt defensiespecialist Peter Wijninga van het Haags Centrum voor Strategisch Studies. "Iran heeft die ambitie wel, maar is nog niet zover." Toch betekent dat niet dat het nooit zal gebeuren, benadrukt hij. "Als er niks zou veranderen, zou dat op termijn wel kunnen." Volgens een rapport van het Defense Intelligence Agency uit 2025 zou dat pas in 2035 zijn. Tegen die tijd zou Iran zestig van zulke wapens kunnen ontwikkelen.

Kernwapens 

"En ze mogen nooit een kernwapen krijgen", blijft Trump herhalen. Maar ook dit argument - dat Iran een kernbom probeert te maken - is ongegrond. Rafael Grossi, de baas van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), meldde vorige week nog geen bewijs te hebben dat Iran plannen heeft om een ​​kernwapen te produceren.

"Een acute nucleaire dreiging was er niet",  bevestigt Niels van Willigen, hoogleraar internationale veiligheidsstudies aan de Nederlandse Defensie Academie . "Want ze hebben geen werkende kernbom die ze 1, 2, 3 kunnen afschieten."

"Toch is Iran wel altijd een zorgenkindje geweest," benadrukt hij. Ook Europa maakt zich al decennia zorgen over het Iraanse nucleaire programma en in het verleden zijn er verdachte activiteiten geweest. "De vraag is natuurlijk: kun je dat überhaupt op deze manier oplossen?" Maar in onderhandelingen - waar de VS en Iran middenin zaten - leek Amerika in ieder geval geen vertrouwen meer te hebben.

"En waarom nu?", vervolgt hij. Want Trump beweerde ook gisteren weer dat de VS bij het bombardement in juni drie Iraanse nucleaire faciliteiten volledig had verwoest. "Dan zou er des te minder sprake zijn van een acute dreiging. Maar die bewering van totale verwoesting werd in juni al in twijfel getrokken in het rapport van het Pentagon."

'Regime change'

Tot slot zou Trump uit zijn op een regimewissel in Iran: "Als we klaar zijn, neem dan jullie regering over. Die zal van jullie zijn", zo sprak hij zaterdag het Iraanse volk toe. Maar daar lijkt op dit moment geen plan voor klaar te leggen, vertelt correspondent Erik Mouthaan. Ook verwijst hij naar de Amerikaanse kidnapping van de Venezolaanse president Nicolás Maduro begin dit jaar. Ook daar zou Trump uit zijn op een 'regime change', maar juist Maduro's voormalige rechterhand heeft hij het stokje laten overnemen. "Wat dat betreft is hij pragmatisch," legt Mouthaan uit. "Hij wil een andere leider die wél met hem wil overleggen." 

En dat lijkt in Iran ook het geval. Gisteren had Trump het alleen nog over 'het doden van het leiderschap' en zijn minister van Defensie, Pete Hegseth, benadrukte dat er geen sprake was van een 'zogenoemde regime-change-oorlog'. Maar het regime 'is zeker veranderd en de wereld is er beter aan toe'. Nu lijkt Trump af te wachten wat er gaat gebeuren in Iran, voegt Mouthaan toe. "Hij lijkt vooralsnog uit te gaan van een volksopstand."

De geschiedenisboeken in 

Hoe zwaar de bovenstaande redenen hebben meegespeeld bij Trumps keuze zaterdag, is voorlopig een groot vraagteken. Maar één ding speelt zonder twijfel mee, besluit Mouthaan, bij deze 'gigantisch risicovolle' aanval: zijn wens om in de geschiedenisboeken terecht te komen. "Daarom wil hij overal zijn poster ophangen en zijn naam op gebouwen zetten." 

Met name tijdens de tweede termijn van Amerikaanse presidenten zie je dat ze iets willen bereiken in het buitenland, aldus Mouthaan. "Iets dat de wereld ten goede verandert." En zo kijkt Trump ook naar zijn aanval op het Iraanse regime, waar alle voorgaande presidenten de zorgen over deelden. "Het repressieve regime van Iran ziet hij als een bedreiging voor de wereldvrede en dus neemt hij de gok die andere presidenten niet durfden te nemen." 

Bekijk hier of het eigenlijk wel legaal is wat Trump doet.