Wie is Mojtaba Khamenei, de (vermoedelijke) nieuwe opperste leider van Iran?
Officieel weten we nog niets, maar volgens verschillende Iraanse en Amerikaanse media is het duidelijk wie het stokje overneemt: Mojtaba Khamenei, de tweede zoon van Ali Khamenei, wordt binnenkort door de Raad van Experts benoemd, een overlegorgaan van 88 islamitische geleerden. Het is de eerste keer sinds de revolutie van 1979 dat de macht binnen een familie wordt overgedragen.
Er is niet heel veel over Mojtaba bekend, zegt Iran-deskundige Damon Golriz van Haagsch Instituut GeopolitiekNu. "Wat we wel weten: hij wordt al jaren gezien als mogelijke opvolger van zijn vader. Hij zat bijvoorbeeld vaak bij belangrijke vergaderingen en had als zoon-van veel informele macht onder militairen en de inlichtingendiensten."
"Officieel bekleedde hij geen ambt, maar wie de opperste leider wilde spreken, moest eerst langs Mojtaba, zo moet je het zien", zegt Iran-kenner Youri Verschoor van het Clingendael Instituut daarover.
Wie heeft er nu de macht in Iran? En drie andere vragen na de dood van Khamenei
Ondanks dat Mojtaba's naam rondging, is het volgens de deskundigen toch opmerkelijk als Ali Khamenei door zijn zoon wordt opgevolgd. "Iran mag namelijk niet lijken op een monarchie met erfopvolging, dat is juist waar de revolutie van 1979 vanaf wilde", vertelt Golriz. "Als het wel gebeurt, heeft dat alles te maken met de manier waarop Ali Khamenei aan zijn einde is gekomen: bij een aanval van Irans grootste vijanden, Israël en de VS."
Nauwe band met Revolutionaire Garde
De Revolutionaire Garde zou de aanstelling van Mojtaba hebben doorgedrukt, melden Iran International en New York Times. Het elitekorps, dat onder rechtstreeks bevel van de opperste leider staat, ziet in hem iemand met stevige kwaliteiten die Iran kan leiden in tijden van crisis. Iemand uit hun eigen gelederen, bovendien. "Mojtaba heeft in de jaren tachtig als soldaat gevochten in een vrijwilligersbataljon gelinkt aan de Revolutionaire Garde, toen Iran in oorlog was met Irak", zegt Verschoor.
"Iran zit in oorlog en dus wil de Revolutionaire Garde continuïteit, ze willen door op de lijn van Ali Khamenei: traditioneel en anti-westers. Maar over zijn opvolging gaan zij niet, dat bepaalt de Raad van Experts. Kennelijk staan die zwaar onder druk van de Revolutionaire Garde."
"De politieke principes van Ali Khamenei worden doorgezet als zijn zoon het overneemt. De Revolutionaire Garde wil dat graag laten zien aan de Iraniërs, maar ook aan het buitenland", vertelt Golriz. "Besef je wel: het gaat hier om een man wiens vader, moeder en een zoon afgelopen zaterdag in een klap zijn gedood door Israël en Amerika. Reken er maar op dat hij die radicale koers ten opzichte van die landen wil voortzetten. Misschien nog erger zelfs, hij is radicaler dan zijn vader. Als je het mij vraagt, wordt de kans op een Iraans atoomwapen nu groter dan onder Ali Khamenei."
Sloeg protesten hard neer
Binnen pro-democratische bewegingen in Iran wordt Mojtaba gevreesd, zo niet gehaat, legt Verschoor uit. "Dat heeft vooral te maken met het neerslaan van protesten en het manipuleren van verkiezingen." In 2009 werd president Mahmoud Ahmadinejad herkozen na verkiezingen die door veel Iraniërs als oneerlijk werden beschouwd. Protesten die erop volgden, werden door de Revolutionaire Garde keihard neergeslagen. "Mojtaba speelde een belangrijke rol bij het organiseren van die repressie", zegt Golriz. "Hij herhaalde dat nog eens in 2017, toen dezelfde situatie zich voordeed rondom de verkiezing van Ebrahim Raisi."
Mede vanwege die waarschijnlijke verkiezingsfraude en repressie staat Mojtaba al enkele jaren op de Amerikaanse sanctielijst. De Amerikanen verwijten hem medewerking aan 'een breed scala aan kwaadaardige daden van het regime'.
Officieel geen ayatollah
Bij de stichting van de Islamitische Republiek Iran werd in de grondwet opgenomen dat de opperste leider van het land altijd een ayatollah moet zijn, een geleerde van de sjiitische islam. Mojtaba is dat niet. "Hij is wel naar de ayatollah-school geweest en gaf islamitische lessen, maar daar is hij een aantal jaar geleden mee gestopt", zegt Golriz.
Toch hóeft dat geen probleem te zijn, blijkt uit de aanstelling van zijn vader als opperste leider, in 1989. "Ali Khamenei was ook geen ayatollah toen hij opperste leider werd", vertelt Verschoor. "De grondwet werd gewijzigd zodat hij toch kon aantreden. Alsof je iemand Paus maakt die geen kardinaal was."
Door nu juist Mojtaba naar voren te duwen als opperste leider, geeft de Revolutionaire Garde ook een signaal af aan de geestelijke elite, legt Golriz uit. "Wij zijn de baas, niet jullie, en dat blijft zo. Ik verwacht dat het geestelijke regime plaats maakt voor een militaire junta."
Hoe dan ook moet Mojtaba op zijn hoede zijn: de Israëlische minister van Defensie, Israel Katz, dreigde woensdag elke Iraanse leider die wordt gekozen als opvolger van Ali Khamenei te vermoorden.
