Nieuwe wet forceert dat alle Chinezen dezelfde taal spreken

Scholen in China mogen voortaan alleen nog maar in het Mandarijn lesgeven. Wie zich daar niet aan houdt, is strafbaar. Het is een van de belangrijkste gevolgen van de nieuwe 'wet op etnische eenheid' die vandaag werd aangenomen. 'Gewelddadige terroristische activiteiten, etnisch-separatistische activiteiten of religieus-extremistische activiteiten' zijn strafbaar gesteld, net als het 'ondermijnen van de nationale eenheid'. Lesgeven in Kantonees, Oeigoers of Tibetaans valt daar dus ook onder. 

"Het is een nieuwe stap die China zet in een proces dat al gaande was: het irrelevant maken van andere talen", vertelt RTL Nieuws-correspondent Roland Smid. "Onder Xi Jinping is taal veel belangrijker geworden. Hij wil dat alle Chinezen één taal gebruiken: putonghua, ofwel 'standaardtaal'. In Nederland kennen we dat als Mandarijn. Van oorsprong is dat de taal die wordt gesproken in Beijing en omgeving."

"In praktijk werd al vaak lesgegeven in Mandarijn. Er gaat een behoorlijk waarschuwend effect uit van het feit dat docenten nu ook gestraft kunnen worden als ze dat niet doen", zegt Smid. "Er is vrees voor willekeur, want wat betekent 'nationale eenheid ondermijnen'? Docenten zullen zichzelf gaan censureren."

Het taalbeleid komt voort uit Xi's eigen opvattingen, zegt universitair docent Oost-Aziëstudies Casper Wits van Universiteit Leiden. "Hij ziet diversiteit als een bedreiging voor de toekomst van China, zeker bij de Oeigoeren, Tibetanen en Mongoliërs. In zekere zin wordt Chinese eenheidsworst opgedrongen aan iedereen die binnen de grenzen van China woont. 'Sinificatie' wordt dat genoemd. Dat is al langer aan de gang, met deze wet wordt er een juridische basis voor gegeven."

China steeds minder multi-etnisch

China is een groot land en er bestaan dan ook verschillende 'Chinezen'. De meesten, zo'n 90 procent, zijn zogeheten Han-Chinezen. De regering erkent daarnaast 55 minderheden. "Op papier zijn alle Chinese minderheden gelijk aan elkaar. Dat staat zo in de grondwet", zegt Smid. "Maar in de praktijk zijn Han-Chinezen dominant en dat begint met taal. Minderheden met hun eigen talen, maar ook de miljoenen Han-Chinezen die Kantonees spreken, moeten die talen op plek 2 zetten, na het Mandarijn."

Smid zegt dit al te zien in de gebieden waar Mandarijn van origine niet de dominante taal is. "Twee jaar geleden was ik in Xinjiang, in het Westen van China, waar vooral Oeigoeren wonen. Veertigplussers daar spreken niet of nauwelijks Mandarijn, maar de kinderen op straat hoor je juist in die taal tegen elkaar praten."

Verdwijnen andere talen?

"Taalonderdrukking begint vrijwel altijd in het onderwijs, maar overheidsbeslissingen hoeven er niet voor te zorgen dat talen verdwijnen", zegt hoogleraar Gijsbert Rutten van de Universiteit Leiden. Hij doet onderzoek naar standaardisatie van talen en taalideologieën. 

"Het gaat er ook om hoeveel het wordt gesproken achter de voordeur. Wat je wel vaak ziet, is dat sprekers van een taal die onderdrukt wordt, op den duur negatieve gevoelens ontwikkelen bij die taal. Soms maken ouders ook de inschatting dat het voor een kind voordeliger is om opgevoed te worden in de dominante taal. Bijvoorbeeld omdat ze zelf hebben meegemaakt dat hun taal of dialect als minderwaardig werd ervaren."

China is daarin niet uniek, legt Rutten uit. "In Nederland hebben we het ook gezien. Het standaard-Nederlands dat op scholen wordt gegeven, heeft er mede voor gezorgd dat in de 20ste eeuw veel dialecten verloren zijn gegaan. De positie van het Fries staat ook al jaren onder druk."

Het verplichten van Mandarijn in het onderwijs, heeft wel degelijk invloed op de andere talen in China, verwacht Wits. "Er is een groot verschil tussen een taal gebruiken in je vrije tijd ten opzichte van dagelijkse praktijk op school. Een hele generatie leert straks niet meer fatsoenlijk hun eigen taal lezen of schrijven. Dat gaat van invloed zijn op hoe die talen worden beheerst. Daar komt bij dat het moeilijke talen zijn. Tibetaans heeft bijvoorbeeld een super ingewikkeld schrift. Als je dat een beetje in je vrije tijd moet gaan bijleren, kom je niet zo snel op niveau."