Hoe open homoseksueel zijn steeds moeilijker is in Afrika: 'We moeten onderduiken'

(*) In verband met zijn veiligheid gebruikt Lamine niet zijn echte naam, en kan hij ook niet zeggen waar hij precies woont. In het Afrikaanse land waar hij vandaan komt, kan hij niet openlijk zichzelf zijn. "Op dit moment is niemand veilig. Zelfs niet als je geen lhbti'er bent, maar slechts contact hebt met een queer persoon." 

Lamine moet constant op zijn woorden letten, zelfs aan de telefoon met RTL Nieuws. Geregeld worden gesprekken afgeluisterd of kunnen er politieagenten meeluisteren aan de andere kant van de lijn. "Veel mensen, onder wie ikzelf, zijn bang de telefoon op te nemen."

Celstraf verdubbeld

Gisteren heeft het parlement in Senegal met een overgrote meerderheid een wet aangenomen die de maximale straf op homoseksuele relaties verdubbelt: er staat nu vijf tot tien jaar gevangenisstraf op, terwijl dat eerder één tot vijf jaar was. 

Dat is geen op zichzelf staande ontwikkeling, ziet Afrika-correspondent Sophie van Leeuwen. "Al een tijd worden meer landen in Afrika strenger. In sommige landen geldt ook de doodstraf op homoseksualiteit."

Volgens onderzoek van Amnesty International uit 2024 zijn er 31 Afrikaanse landen die homoseksualiteit strafbaar stellen. De mensenrechtenbeweging zag hoe de wetgeving de afgelopen jaren in meerdere landen verzwaard werd. 

Zo voerde Oeganda in 2023 de anti-homoseksualiteitswet in. Een jaar na het invoeren van die wet waren volgens de Oegandese mensenrechtenorganisatie HRAPF onder meer 55 mensen gearresteerd en drie doodstrafzaken doorgestuurd naar het Openbaar Ministerie. Ook werden er honderden mensen uitgezet en waren er honderden bedreigings- en geweldsincidenten. Dat terwijl een soortgelijke wet in 2014 in Oeganda nog is ingetrokken, schreef Amnesty.

Ook Lamine ziet hoe de nieuwe wet in Senegal veel verder gaat dan daarvoor. "De gevangenisstraf en geldboete zijn niet alleen verhoogd, maar het hele mechanisme achter de gemeenschap ligt onder vuur. Niet alleen homoseksuelen worden doelwit, maar ook 'allies' (bondgenoten van de lhbti-gemeenschap, red.)." 

Lamine kan er niet goed over praten, ook niet met mensen die hij vertrouwt in zijn directe omgeving. "Eerlijk gezegd, heb ik mij nog nooit zo alleen gevoeld als nu." Hij zegt dat zelfs het hebben van iemands telefoonnummer een risico vormt. Maar je volledig afsluiten, omwille van de veiligheid, zorgt ook voor vragen. "Als je compleet geïsoleerd bent, ben je ook verdacht."

Religie

De strengere wetten hebben volgens Van Leeuwen te maken met religie. "Afrika is een ontzettend religieus continent. Hoewel de wetten al in de koloniale tijd werden ingevoerd, is de conservatieve macht van zowel het christendom als de islam enorm."

Dat blijkt ook uit onderzoek van openDemocracy. Zo zouden er tientallen miljoenen dollars van conservatieve groepen in de Verenigde Staten naar Afrika zijn gegaan. "Het geld wordt ingezet om te lobbyen voor strengere wetten in Afrika", zegt Van Leeuwen. 

Onderzoekers zeggen in een artikel over het rapport dat de VS 'haat exporteert naar Afrika en andere delen van de wereld, samen met cultuuroorlogen in Amerikaanse stijl en polarisatie over kwesties die verband houden met gender en seksualiteit'.

Verzet tegen anti-homowetgeving

Eerder vormden zich al wel bewegingen van verzet tegen de anti-homowetgeving in het continent. Zo kwam Brenda Biya, de presidentsdochter van Kameroen, in 2024 uit de kast via Instagram. In dat land kon je toen vijf jaar de cel in gaan voor homoseksualiteit. 

"Zij werd in eigen land verguisd, maar was voor progressieve jongeren ook een heldin, omdat zij tegen haar eigen vader opstond", zegt Sophie van Leeuwen erover. Biya woont in Zwitserland, de band met haar familie lijkt niet best.

Om echt over te gaan tot verzet in Afrika is een ander verhaal. Volgens Lamine is er een klopjacht gevoerd op alle leiders van de gemeenschap in Senegal. "De meesten van hen zijn nu op de vlucht. En aangezien we zo moeilijk kunnen communiceren, kunnen we nu niets doen. We staan met de rug tegen de muur." 

Land verlaten

Toch heeft Lamine nog hoop en energie om op een gegeven moment in actie te komen. "Het gaat elke dag door mijn hoofd om mijn land te verlaten, maar ik doe het niet. Ik heb alles hier, en we moeten terugvechten. De strategie is nu om ons aan te passen en veilig te blijven."

Daarna hoopt Lamine iets te kunnen doen aan de onzinverhalen die nu worden verteld aan mensen. "Homoseksuelen worden in verband gebracht met pedofilie en seksueel misbruik. Maar ook als dragers van hiv, waardoor wij ziektes in de samenleving zouden brengen. We hebben nu geen ruimte om ons uit te spreken tegen dat narratief, dus voor nu wint de propaganda. We blijven stil, omdat we daartoe gedwongen worden."

*De echte naam van Lamine is bekend bij de redactie van RTL Nieuws.

Het is uiteraard niet te vergelijken met landen in Afrika, maar ook in Nederland staat de lhbtiq+-acceptatie staat onder druk.