Russische kunstenaar tekent in de cel de ellende van zich af met as, bloed en tandpasta
Pavel Krisevitsj is twintig jaar oud wanneer patrouillerende agenten op het Rode Plein in Moskou zich op hem storten. Een minuut eerder haalt hij een stunt uit: hij schiet zichzelf met een onklaar gemaakt pistool door het hoofd, een van zijn vele spectaculaire politieke kunstperformances.
Deze keer komt hij er niet licht vanaf. Na ruim een jaar in hechtenis veroordeelt een rechter hem tot vijf jaar strafkolonie. Schrijver en journalist Paul Alexander volgt Rusland al decennialang en kwam in contact met Krisevitsj. Met de kunstwerken als basis schreef hij een boek over het leven en lot van politieke gevangenen in Rusland, Bloed, as en tandpasta.
"Ik kwam op een besloten Facebook-pagina waar familieleden van politiek gevangenen de correspondentie met hun opgesloten geliefden delen", zegt Alexander. "Daar zaten ook zijn werken tussen, en ik ben hem gaan schrijven."
'Zachtaardige jongen'
Wanneer je brieven schrijft , legt hij uit, leer je elkaar in no-time kennen. "Hij bleek een hele vriendelijke, zachtaardige jongen, die daar in de gevangenis tussen het uitschot zit. Het contrast is enorm, hij is iemand die vol ideeën zit. Hij probeerde in de cel boeken te lezen en omdat er zoveel mensen in een cel zitten, kon hij zich daar redelijk verstoppen. De meeste andere gevangenen negeerden hem, en dus kon hij aan zijn kunst werken."
Meer dan tweeduizend werken wist Krisevitsj te maken tijdens zijn verblijf in een huis van bewaring, en later in een strafkamp in de steppe. Hoe die precies naar buiten zijn gekomen, daar doet de kunstenaar zelf geheimzinnig over.
Gaatjes in het systeem
"Dat is niet zo gek, je wilt natuurlijk niet dat de autoriteiten weten hoe dat gaat", zegt Alexander. Maar net als bij de in 2024 in een strafkolonie overleden oppositieleider Aleksej Navalny kunnen advocaten daar een rol bij spelen, suggereert hij. "Vaak zijn er in gevangenissen nog allerlei stokoude manieren om te communiceren. Er zijn kluisjes waar je spullen kunt achterlaten, met touwen worden berichten of sigaretten heen en weer gestuurd. Er zitten altijd gaatjes in het systeem."
Alexander zegt het belangrijk te vinden om te laten zien 'dat er ook een ander geluid is, dat er ook in Rusland veel mensen zijn die met gevaar voor eigen leven protesteren tegen het Kremlin'.
Niet alleen meelopers
"De Russische propaganda wil je soms laten geloven dat heel Rusland achter Poetin aanloopt", zegt hij. "Dat is niet zo, zeker in Rusland zelf werkt die propaganda vaak niet. De Russen bestaan lang niet uit alleen maar meelopers. Er zijn zo veel dappere mensen die het opnemen tegen dat regime van bandieten."
Pavel Krisevitsj is inmiddels vrijgekomen. Hij is Rusland ontvlucht en woont in Montenegro. "Het gaat goed met hem, al mist hij zijn vrouw en moet hij proberen te leven van zijn kunst", zegt Alexander.
