Angst voor super-El Niño vanaf het najaar: 'Het wordt steeds extremer'
Volgens Amerikaanse wetenschappers van klimaatdienst NOAA is er inmiddels 62 procent kans dat er een El Niño komt aan het eind van 2026. Het fenomeen zorgt ervoor dat weersystemen over de hele wereld veranderen, met alle gevolgen van dien.
Wat is El Niño?
Eerst maar even de uitleg. Want wat is El Niño eigenlijk? Meteoroloog Maurice Middendorp legde dat eerder uit: "Voor de kust van Zuid-Amerika borrelt warm zeewater omhoog. Daardoor stijgt warme lucht op en krijg je daar lagedrukgebieden. Aan de andere kant van de Grote Oceaan krijg je dan juist hogedrukgebieden. Warmte en droogte dus. Dat zorgt voor een kettingreactie over de hele wereld."
Waarom dat warme water opborrelt bij Zuid-Amerika is onduidelijk, zegt Middendorp. "Wetenschappers tasten nog altijd in het duister."
Wat precies het fenomeen El Niño is, legden we vorig jaar uit in deze video:
We spreken van een El Niño als het zeewater in de Grote Oceaan drie maanden lang een afwijking heeft van meer dan 0,5 graad. Maar als dat zeewater drie maanden lang een afwijking van ruim 2 graden heeft, spreken we van een super-El Niño. En dan zijn de gevolgen uiteraard nog groter. In deze grafiek zie je de verwachtingen voor de komende tijd.
Gevolgen zijn groot
Er zijn al deskundigen die zeggen dat het mogelijk de sterkste El Niño gaat zijn van de laatste 140 jaar, zoals je in onderstaand bericht op X ziet, maar zover wil klimaatwetenschapper Rob Sluijter van het KNMI niet gaan. "Verschillende modellen laten nu een zware El Niño zien, maar de meeste zitten rond de 1,5 graad opwarming."
Dat zou een redelijk sterke El Niño betekenen, maar geen super-El-Niño. Maar Sluijter zegt daarmee niet dat de gevolgen wel mee zullen vallen. Want in een opwarmende wereld, betekent een El Niño juist extra veel impact. "Door klimaatverandering worden de extremen steeds extremer. Ook als het gaat om neerslag of hitte."
Hogere pieken in temperatuur dus, meer zware overstromingen, zoals bijvoorbeeld in Valencia enkele jaren terug. Of dat een direct gevolg is van een El Niño is onduidelijk. Sluijter: "Maar hoe warmer het is, hoe meer vocht de lucht kan bevatten. Per graad is dat 7 procent meer vocht." Het gevolg? Dat laat zich raden.
De effecten in Europa door El Niño zijn vaak niet erg merkbaar. Spanje en Portugal worden gemiddeld gezien in het voorjaar iets natter tijdens het weerfenomeen, maar in Nederland is er doorgaans geen sprake van een veranderend weerbeeld.
Sluijter pikt India eruit als sprekend voorbeeld. Daar zijn de gevolgen erg groot. "Er komt minder regen van de moesson, en daardoor komen er problemen voor gewassen. "Het wordt warmer, en het is er al zo heet."
Wereldwijde gevolgen El Niño
De noordkust van Zuid-Amerika en de eilanden daarvoor worden door El Niño droger, Oost-Afrika in het najaar natter en zuidelijk Afrika in hun zomer wat droger. Er is ook een zwak effect op regen in de Sahel. De hele tropen warmen ook op, waardoor de wereldgemiddelde temperatuur het jaar na El Niño altijd wat hoger uitvalt.
De andere twee richtingen zijn bogen over de Stille oceaan naar Noord- en Zuid-Amerika. Zuidoost-China wordt wat natter, Canada heeft meestal een wat zachtere winter en het zuiden van de VS en Mexico krijgen vaak koeler, natter weer. Op het zuidelijk halfrond wordt Oost-Australië vaak iets droger en krijgen Zuid-Brazilië en Uruguay juist meer regen. Deze effecten hangen ook sterk van het seizoen af.
Bron: KNMI
Voor nu is het dus nog even afwachten, maar mocht er inderdaad een zware El Niño komen, dan zou 2027 weleens het warmste jaar ooit kunnen worden. Dat record staat nu nog op 11,8 graden, uit 2024.
In 1997 en eind 2015, begin 2016 was er sprake van zo'n super-El Niño, zo kun je zien in deze cijfers. De Verenigde Naties stelde toen dat 60 miljoen mensen in acute nood kwamen door het verschijnsel. Zo ontstond er hongersnood in het zuiden van Afrika en kampte Australië met zware bosbranden. In Zuid-Amerika waren er juist zware overstromingen die aan meerdere mensen het leven kostten. Honderdduizenden verloren hun huis.
