Kinderen ouder dan 12 kunnen levenslang krijgen in El Salvador, experts zijn bezorgd
Het Salvadoraanse parlement, waar Bukeles partij het voor het zeggen heeft, nam de grondwetswijziging vorige maand al aan. Nu Bukele zijn handtekening eronder heeft gezet, gaat de wet op 26 april in.
Dat betekent dat iedereen van 12 jaar of ouder levenslang kan krijgen voor moord of verkrachting, of medeplichtigheid daaraan. Hetzelfde geldt voor lidmaatschap van een criminele organisatie. Voorheen was de maximale gevangenisstraf voor volwassenen in El Salvador 60 jaar en voor minderjarigen 15 tot 20 jaar.
Oorlog tegen bendes
Lange tijd werd El Salvador geteisterd door hevig bendegeweld en stond het bekend als een van de gevaarlijkste landen ter wereld. Daar is met de komst van president Nayib Bukele in 2019 verandering in gekomen.
Nadat een pact tussen Bukele en de bendes was mislukt, kondigde hij in 2022 de noodtoestand af en verklaarde hij de oorlog aan de bendes. Hij liet tienduizenden vermeende bendeleden oppakken en bouwde een enorme gevangenis, de CECOT.
Volgens experts is de laatste grondwetswijziging een schepje bovenop Bukeles bestaande misdaadbestrijding. "Hij laat daarmee zien dat de rechtsstaat en de rechten van kinderen, zoals die internationaal worden erkend, opzij worden geschoven", zegt Chris van der Borgh van de Universiteit Utrecht, die onderzoek doet naar de bendes in El Salvador.
Kinderrechten
Pim Kraan, directeur van Save the Children Nederland, benadrukt dat het in strijd is met het Kinderrechtenverdrag dat ook door El Salvador is ondertekend. "Levenslang voor kinderen vanaf 12 jaar is in onze ogen dus verwerpelijk."
In El Salvador heeft een gevangene minder ruimte dan een varken
Julienne Weegels, Centraal-Amerika-specialist aan de Universiteit van Amsterdam, noemt deze wetswijziging 'zwaar verontrustend'. Sinds 2022 is het bijna onmogelijk om onderzoek te doen naar de gevangenissen. Advocaten, familie en mensenrechtenorganisaties kunnen er eigenlijk niet op bezoek komen. "We weten daardoor niet in welke omstandigheden deze kinderen worden vastgehouden", zegt Weegels.
"Wat ik weet van gevangenissen in El Salvador: dat is geen kindvriendelijke omgeving. In veel centra zijn de omstandigheden mensonterend. En vanwege de algehele afsluiting voor mensenrechtenorganisaties is het ook niet mogelijk om te controleren of er in gevangenissen iets wordt gedaan aan rehabilitatie en of het kinderrecht op onderwijs wordt gerespecteerd."
Bukele is enorm populair in El Salvador: de bendes zijn ontmanteld en het is op straat een stuk veiliger geworden. Maar, zegt Van der Borgh: "De prijs die je betaalt is een autoritair bestuur."
Volgens hem is de aanpak van Bukele niet alleen gericht op veiligheid, maar gaat die ook ten koste van de democratie. Vooral de rechtsstaat staat onder druk en er is minder ruimte voor andere politieke partijen.
Spelregels aangepast
Zo zijn de spelregels rond verkiezingen aangepast. Vorig jaar schafte Bukele met een grondwetswijziging de limiet af op hoe vaak hij kan worden herkozen. Daardoor kan hij zichzelf onbeperkt opnieuw verkiesbaar stellen. Daarnaast duurt de presidentiële termijn nu zes jaar in plaats van vijf.
Nu de bendeleden weg zijn, blijven in El Salvador lege huizen achter
De noodtoestand is sinds 2022 maandelijks verlengd. Dat betekent dat mensen zonder proces in voorarrest kunnen worden gezet en soms jaren moeten wachten voordat hun rechtszaak begint. Ook worden journalisten en activisten opgesloten met een beroep op de noodtoestand.
Volgens Human Rights Watch en Amnesty International zijn duizenden mensen onschuldig opgepakt, krijgen ze niet altijd een eerlijk proces en worden gevangenen soms mishandeld en gemarteld.
Onder het strenge immigratiebeleid van de Amerikaanse president Trump werd een man onterecht de VS uitgezet en naar een gevangenis in El Salvador gestuurd. Trump werd op zijn vingers getikt, zie je in deze video:
