Waarom Trump Iran niet op de knieën krijgt

Na een fase van bombarderen en een fase van onderhandelen is nu de fase van 'onderhandelen met bommen' aangebroken. "En daar zijn we erg goed in", zei de Amerikaanse defensieminister Hegseth opgewekt tijdens een persmoment in het Witte Huis. 

Toch is het maar sterk de vraag of het gaat werken: de Amerikanen lijken aardig door hun troefkaarten heen en het Iraanse regime lijkt meer tijd te hebben, zeggen experts.

Beide partijen gebruiken vier instrumenten om elkaar te bestrijden: met diplomatie en informatie, economisch en militair. Waarom levert het touwtrekken geen duidelijke winnaar op? De VS wist Iran hard te raken met luchtaanvallen, zegt defensiespecialist Bart van den Berg van Clingendael, en doodde daarbij onder anderen ayatollah Ali Khamenei. "Maar toch, met alleen luchtaanvallen krijg je Iran niet op de knieën."

Voorraden groter dan gedacht

Dat komt volgens hem vooral doordat Iran een groot en onherbergzaam land is, en omdat de Revolutionaire Garde (IRG) goed was voorbereid. "Tegelijkertijd ziet Iran hoe langzaam maar zeker de Amerikaanse voorraden opraken, terwijl die van Iran veel groter blijken dan vooraf gedacht werd." 

Het ging eigenlijk al fout bij de strategische doelen die de VS gesteld had, zegt Van den Berg: "Een verandering van het regime en het beëindigen van Irans nucleaire programma. Dat zijn onhaalbare doelen door luchtaanvallen alleen. Trump is er door de Israëliërs van overtuigd dat zoiets wel kon. Zijn eigen veiligheidsadviseurs hadden daar voor moeten gaan liggen, maar die hebben dat ofwel niet gedaan, of Trump heeft dat genegeerd."

Grote woorden

"We weten niet hoe serieus Iran aan tafel zit", zegt Midden-Oostencorrespondent Pepijn Nagtzaam. "Maar de boodschap naar buiten is al maandenlang hetzelfde: als Israël stopt met bombarderen in Libanon, zijn wij bereid om te praten. Daarmee maken ze het conflict groter en dwingen ze de VS op twee borden tegelijk te schaken." 

De Amerikanen pakken dit diplomatiek sowieso niet slim aan, zegt hij. "Ze praten neerbuigend over het Iraanse regime en hebben heel grote woorden, zoals 'we bombarderen jullie terug naar het stenen tijdperk', maar vervolgens doen ze dat niet. Daardoor maken die woorden niet meer zoveel indruk."

"Het regime in Iran bestaat omdat het volk denkt dat het sterk is. Dat het misschien buigt, maar nooit breekt", zegt Nagtzaam. Ook Van den Berg stipt dat aan: "Voor het Iraanse regime is dit een existentiële oorlog. Het voortbestaan van Iran als Islamitische Republiek staat op het spel. Als dit regime opgeeft, is het weg. Voor Trump geldt dat niet. Hij heeft in eigen land te maken met een impopulaire oorlog, en kan juist verkiezingen verliezen als hij hem doorzet."

Economische troef: Straat van Hormuz

Met de blokkade van de Straat van Hormuz heeft het Iraanse regime een stevige economische troef in handen. De VS heeft daar een stuk minder tegenover te zetten, legt Van den Berg uit. "Iran was de afgelopen jaren al enorm gesanctioneerd. Wat de VS op economisch vlak kan leveren, is het opheffen van sancties. Maar dat is een beloning, geen afschrikking."

Nagtzaam: "Ik denk dat Iran zelf ook niet had voorzien dat de blokkade van de Straat van Hormuz zó effectief zou zijn. Die blokkade is typisch iets wat de Amerikanen onderschat hebben. Die dachten: dat doen die Iraniërs toch niet, want daarmee doen ze zichzelf ook pijn. En dat klopt: de economie van Iran staat er slecht voor en er is veel armoede, maar het regime vindt dat gewoon minder erg. Zij zijn bereid die pijn te dragen. Of beter gezegd: hun bevolking die pijn te laten dragen. Het doel heiligt de middelen." 

Uitputtingsslag

De oorlog tussen de VS en Iran is een uitputtingsslag geworden, waarbij Iran denkt het langer vol te houden dan de VS. Dat is terug te zien op social media, zegt Van den Berg: "Met cynische AI-filmpjes over de zinloosheid van Amerika's oorlog proberen de Iraniërs Trumps achterban te bereiken."

In eigen land blokkeerde het regime intussen het internet, zodat inwoners weinig meekregen van Trumps dreigementen of nieuws over Iraanse verliezen. Laat staan dat ze door de oorlog geïnspireerd kunnen worden tot opstand. 

Hoe lang Iran dit alles volhoudt? "Dat weet niemand", zegt Nagtzaam. En Van den Berg zegt: "Uiteindelijk zal er wel een akkoord komen. Maar het is de vraag of dat akkoord beter kan worden dan het akkoord dat Obama met Iran sloot in 2015. Wat dat betreft is de VS aan de verliezende hand."

President Trump kondigde aan Iran 'terug naar het stenen tijdperk' te zullen bombarderen. Eind april keken we wat er klopt van zijn claim over de vernietiging van Iraanse wapens. Bekijk het in deze video: