VS stopt met aids-steun aan Zuid-Afrika: 'Ramp in slow motion'
Het gaat om geld dat Zuid-Afrika krijgt uit PEPFAR, een Amerikaans programma dat speciaal is opgezet voor de bestrijding van aids. In 2024 kreeg het land nog zo'n 400 miljoen euro aan steun uit de VS. De resterende steun wordt gefaseerd stopgezet.
In 2025 hadden ruim 8 miljoen mensen in het land een hiv-besmetting, oftewel 12,9 procent van de totale bevolking. "Men is hier bang dat het zich meer gaat verspreiden, omdat het minder wordt onderdrukt", vertelt Afrika-correspondent Sophie van Leeuwen vanuit Zuid-Afrika.
Medicijnvoorraad van opgeheven hulporganisatie USAID wordt vernietigd: 'Enorme verspilling'
Het gezondheidsministerie van Zuid-Afrika zegt dat het niet is geïnformeerd door de VS over het besluit om de steun te stoppen. Wel laat het weten dat er al lang wordt gewerkt aan een plan om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse hulp op dit vlak.
"Men is hier ook wel realistisch, dat Zuid-Afrika zelf meer moet bijdragen", zegt Van Leeuwen. "En er is de afgelopen jaren ook wel veel kennis opgebouwd. Maar men ziet liever dat de steun langzaam afneemt, met een meerjarenplan om zelfstandiger te worden."
'Ramp in slow motion'
Sinds vorig jaar krijgt Zuid-Afrika al minder steun uit de VS voor het bestrijden van de verspreiding van hiv en aids, omdat Washington besloot om de stekker uit het wereldwijde steunprogramma USAID te trekken. Het gaat vooral om geld voor het uitbetalen van salarissen van zorgmedewerkers en mensen die voorlichting geven.
"Het is een ramp in slow motion", zegt Van Leeuwen. "Het wegvallen van financiële hulp leeft hier heel erg. Het afgelopen jaar zijn al veel mensen hun baan verloren, bijvoorbeeld mensen die voorlichting geven en naar sloppenwijken gaan om kwetsbare mensen op te zoeken."
Hulp uit VS gestopt: meer baby's in Oeganda met hiv geboren
"Als die projecten worden stopgezet, bestaat het risico dat een nieuwe generatie opgroeit zonder de voorlichting en de medicatie die hun ouders kregen. Dan groeit het probleem alleen maar verder, en wordt de bestrijding ook complexer en duurder."
Beschuldiging van discriminatie
Washington zou de steun nu intrekken vanwege 'het uitblijven van aantoonbare vooruitgang met betrekking tot beleidsverzoeken van de regering', meldt nieuwssite Politico. "De eisen van de regering hebben niets te maken met de manier waarop het programma functioneert of met de volksgezondheid", schrijft The New York Times.
Dat de steun wordt stopgezet, komt omdat de VS Zuid-Afrika beschuldigen van discriminatie tegen de witte Afrikaner-minderheid. Daarnaast vindt dat het land zelf meer geld moet vrijmaken voor de bestrijding van aids.
Wie zijn de Afrikaners?
Afrikaners zijn verre afstammelingen van Nederlandse kolonisten die zich vanaf 1652 in Zuid-Afrika vestigden. Zij vormden lange tijd de politieke machtsbasis tijdens de apartheid in Zuid-Afrika. Onder dat systeem werd de zwarte meerderheid structureel achtergesteld.
Sinds het einde van de apartheid in 1994 voert Zuid-Afrika beleid om zwarte Zuid-Afrikanen economisch meer kansen te geven. Toch blijft de ongelijkheid groot. Volgens officiële cijfers ligt de werkloosheid onder zwarte Zuid-Afrikanen aanzienlijk hoger dan onder witte Zuid-Afrikanen.
Dodelijke schietpartij bij Johannesburg eist minstens twaalf levens
Trump beweert dat zij doelwit zijn van racisme en geweld, en sprak meerdere keren over een 'witte genocide': de complottheorie dat witte mensen doelbewust zouden worden verdrongen. De Zuid-Afrikaanse overheid ontkent de aantijgingen.
'Leugens'
"Dat zijn leugens", zegt Van Leeuwen. "Er is geen sprake van genocide op witte Afrikaners. Wel is Zuid-Afrika een heel onveilig land, waar elke dag gemiddeld 60 mensen worden vermoord."
"Veel slachtoffers zijn meestal jonge mannen in arme wijken, zoals de voorsteden van Kaapstad. Daar belanden jongens al op jonge leeftijd in drugsbendes. Soms worden er witte boeren vermoord, maar het overgrote deel is zwart."
"Zuid-Afrika is het meest ongelijke land ter wereld. De rijken worden steeds rijker, en de armen worden alleen maar armer. Dat leidt tot veel frustratie in de samenleving. De ongelijkheid hangt deels samen met de verspreiding van hiv, en met bendegeweld. En het kan nog heel wat jaren duren voordat de situatie verbetert."
In Zuid-Afrika is veel spanning rondom over migratie, leggen we uit in de onderstaande video. Wat begint als protest tegen illegale migratie, slaat in sommige wijken om in geweld tegen buitenlanders. Migranten slaan op de vlucht.
