Na genocide Rwanda vluchtte Eugène naar Nederland: 'Hij moet nu zijn moorden toegeven'

Het vijftal is speciaal vanuit Rwanda naar Nederland gereisd om deze zitting bij te wonen. Ze blijven anoniem, want ze zijn nog altijd bang voor represailles vanuit familie van de verdachte die nog in Rwanda woont. Desondanks zetten ze door, want 'de waarheid moet verteld worden en gerechtigheid moet klinken', zegt de advocaat van de slachtoffers. 

De slachtoffers hebben een video voorbereid waarin ze hun verhaal vertellen. "Graag willen we de rechtbank vertellen hoe ons leven eruitzag voordat het bloedvergieten begon", luidt het begin. De slachtoffers vertellen hoe ze een fijn leven hadden, vaak op boerderijen waarop ze allerlei gewassen verbouwden en koeien, geiten en varkens hielden.

De genocide heeft hun leven voor altijd veranderd. "Stel je voor", zegt een van de slachtoffers. "Mijn broer werd meegenomen door iemand met wie we samen hebben gegeten, met wie we vlees deelden, alcohol dronken. Ze voetbalden samen toen ze beiden jong waren." Ineens konden ze deze mensen, die ze al hun hele leven kenden, niet meer vertrouwen. "De situatie was zo beangstigend."

800.000 doden in drie maanden

Tijdens de Rwandese genocide in 1994 zijn binnen drie maanden naar schatting 800.000 mensen vermoord. De slachtoffers behoorden voornamelijk tot de Tutsi-minderheid, maar ook gematigde Hutu's werden gedood. Deze rechtszaak gaat om gebeurtenissen in de Rwandese gemeente Mbazi.

Het OM zegt dat de verdachte, Eugène N., als medepleger betrokken was bij een plunder- en vernietigingstocht tegen de Tutsi-bevolking. Zo werden huizen in brand gestoken en vernietigd en vond er een massamoord plaats op ongeveer 3000 mensen in het stadion in Mbazi. 

"We zagen rook", getuigt een ander slachtoffer. "Mensen gingen ernaartoe om slachtoffers te redden. Toen ze terugkwamen, vertelden ze ons dat het huizen van Tutsi's waren." Het duurde niet lang voordat de vernietiging ook hun dorpen bereikte. "Overal sloegen mensen op de vlucht en raakten families van elkaar gescheiden. Iedereen vluchtte naar Mbazi." 

Onder het bloed

Meerdere slachtoffers vertellen hoe ze door de aanvallers naar specifieke plekken werden gestuurd of werden meegenomen, waaronder het stadion. Ze zouden daar hulp en bescherming krijgen. "In werkelijkheid was het de bedoeling mensen daarheen te brengen om iedereen daar te doden." 

De gevluchte Tutsi's zaten er een paar dagen. Een van de slachtoffers vertelt hoe de Hutu-vrouwen die hun mannen waren gevolgd, werden weggehaald. Dit soort 'gemengde huwelijken' waren vroeger niet ongebruikelijk. "Er werd tegen hen gezegd dat ze eten moesten zoeken voor hun kinderen en die moesten achterlaten bij de vaders. In werkelijkheid mochten deze vrouwen niet terugkeren." 

De mensen die achterbleven in het stadion konden nergens heen. De beschrijvingen die volgen over het geweld dat daar plaatsvond zijn gruwelijk. "Er werden granaten gegooid. Om mij heen zag ik mensen die een arm waren verloren. Ik zag hun ingewanden uit hun lichaam hangen. Iedereen zat onder het bloed." 

Blijkbaar zou er gezegd zijn door een van de beulen dat er te veel mensen waren, dat ze niet allemaal in één keer gedood konden worden. "Die nacht, ik weet niet hoe, misschien heeft God een engel naar mij gestuurd", zegt een vrouw die met haar kinderen in het stadion zat. Ze wist te ontsnappen doordat ze dicht bij de uitgang van het stadion zat. Eenmaal buiten zag ze de aanvallers terwijl ze vluchtte. "Ze roosterden vlees en gedroegen zich als schurken. Ik denk dat ze ons niet zagen." 

'Slapen voelt nutteloos'

De vreselijke gebeurtenissen uit 1994 hebben nog altijd veel impact op de mensen die het hebben overleefd. Velen kampen met trauma's. "Slapen voelt soms nutteloos, omdat het leidt tot nachtmerries. Overdag doe je je best om het te vergeten. Maar 's nachts keren die herinneringen terug in je brein en zitten de mensen je achterna. Dan is slaap erger dan wakker zijn." 

De slachtoffers in deze zaak zijn allemaal meerdere familieleden verloren tijdens deze aanvallen. "Al mijn bezittingen, broers en zussen ben ik kwijtgeraakt. Maar ik zal tegen Eugène zeggen: ik adem nog."

Verdachte Eugène N. was destijds bestuurder van een deel van de gemeente Mbazi. Volgens het Openbaar Ministerie heeft hij aangezet tot genocide en getuigen zeggen dat N. ook zelf in het stadion heeft gemoord.  

Al in 2014 vaardigden de Rwandese autoriteiten een arrestatiebevel tegen Eugène N. uit. Maar Nederland kon hem niet uitleveren, omdat hij inmiddels de Nederlandse nationaliteit heeft. Daarop startte het Team Internationale Misdrijven van de politie in 2020 zelf een onderzoek. Vier jaar later werd hij gearresteerd.

Tijdens de eerste zittingsdag vorige week ontkende Eugène N. iedere vorm van betrokkenheid bij de genocide. Volgens zijn advocaten heeft hij juist alles gedaan om de genocide te voorkomen. Na de getuigenissen van deze slachtoffers reageerde hij met weinig woorden. Hij herhaalde dat hij zelf ook slachtoffer is en dat het aan de rechtbank is de zaken goed te bekijken. 

Erkenning van het leed

De getuigen die vandaag in de rechtszaal aanwezig waren, riepen de verdachte op zijn daden te bekennen. "Hij zal zich als een man moeten gedragen en moeten toegeven wat hij heeft gedaan. Zijn schuld heeft hem ertoe gebracht zijn eigen land te ontvluchten. Ik zou tegen hem zeggen: ga bij jezelf te rade en denk na over wat het betekent om mens te zijn." 

De slachtoffers riepen de rechtbank op een gepaste straf te geven, waarmee ze benadrukten dat genocide een zeer ernstig misdrijf is. Ze hebben daarnaast vorderingen tot schadevergoeding ingediend. Daarbij benadrukken ze allen dat dit het gemis van de vermoorde familieleden niet goedmaakt. "Er is geen prijs voor hun levens. Hij kan me nooit teruggeven wat hij heeft weggenomen." 

"Het is voor ons moeilijk om woorden te vatten dat na al die jaren de verdachte wordt vervolgd. Het betekent dat ons leed wordt gezien en erkend en dat er alsnog rekenschap wordt afgelegd voor de daden." Morgen wordt de strafeis uitgesproken en naar verwachting doet de rechtbank op 28 augustus uitspraak in de zaak.