'Ik wilde niet voor Rusland sterven': twee Oekraïners vluchten uit bezet gebied
Simba Martens en Chris Colijn··Aangepast:
Miljoenen Oekraïners leven al jaren onder Russisch bewind in de bezette gebieden van Oekraïne. Ondanks de steeds strakker wordende greep van Rusland, lukt het elke maand honderden Oekraïners om uit het gebied te ontsnappen. Twee van hen, Oleksandr en Dmytro, vertellen aan RTL Nieuws hoe zij de gevaarlijke tocht naar vrijheid maakten.Maak RTL je Google-favoriet
De 22-jarige Oleksandr ontsnapte uit Donetsk-stad, jarenlang bezet door de Russen.
"Ik wil ten eerste niet sterven, en al helemaal niet voor Rusland sterven", zegt de 22-jarige Oleksandr. Het is niet zijn echte naam. Hij heeft nog familie in bezet gebied en wil hen niet in gevaar brengen.
Sinds 2022 wordt zo'n twintig procent van Oekraïne bezet door Rusland. De stad Donetsk, waar hij vandaan komt, staat al sinds 2014 onder Russische controle.
"Ik was tien jaar oud toen de oorlog begon", zegt Oleksandr. "Een normaal leven heb ik eigenlijk nooit echt gekend." Om dat 'normale' leven te vinden, besloot hij in april om uit het bezet gebied te vluchten. "Ik zag geen toekomst voor mezelf in Donetsk."
Plassen koken
De 19-jarige Dmytro komt uit Marioepol, in het oosten van Oekraïne. Die stad werd in 2022 door het Russische leger omsingeld en kapotgeschoten. Ook hij gebruikt niet zijn echte naam. Dmytro was er bij toen zijn stad drie maanden lang werd belegerd. "Op een gegeven moment raakte het water op en kookten we letterlijk water uit plassen op straat", zegt hij tegen RTL Nieuws.
Van Dmytro's school en het appartement van zijn opa en oma is niets meer over. Zijn familie trok in een verlaten huis van gevluchte Oekraïners. Inmiddels wordt de stad beetje bij beetje door de Russen weer opgebouwd, maar de onderdrukking neemt steeds verder toe.
Dmytro maakte deze beelden van zijn verwoeste school in Marioepol:
Opgepakt en weggestuurd
Veel jonge mannen in de bezette gebieden moeten het leger in. "Ik kreeg een oproep om me bij het militair registratiebureau te melden", legt Oleksandr uit. Uiteindelijk kreeg hij met veel moeite medische vrijstelling voor de dienstplicht.
Maar andere jonge mannen in zijn omgeving waren niet zo gelukkig. "Bij ons werden mensen gewoon opgepakt en meteen naar het front gestuurd. Niet eens via het registratiebureau, gewoon opgepakt en weggestuurd."
Ook worden de Russische taal, cultuur en paspoorten op de bevolking opgelegd. Maar Dmytro weigerde naar een Russische school te gaan en volgde stiekem Oekraïens onderwijs op afstand. "Dat was eigenlijk niet toegestaan, ze konden het ouderlijk gezag van mijn moeder ontnemen."
Net als veel inwoners van Marioepol komt Dmytro uit een Russischtalige familie. "Maar ik wilde Russisch spreken in Oekraïne", vertelt hij. "Ik wilde nooit onder Russische bezetting leven."
Oleksandrs familie denkt daar anders over. "Ik heb niet verteld dat ik in Oekraïne ben, want zij steunen Rusland", legt hij uit. "Mijn familie denkt dat ik in Polen ben."
'Zo snel mogelijk weg'
In december vorig jaar kwam de bezetting voor Dmytro wel heel dicht bij. Vijf mannen van de Russische geheime dienst, de FSB, klopten bij hem aan. "Ze citeerden berichten die ik in privéchats had geschreven", vertelt Dmytro. Op basis van die berichten beschuldigden ze hem van terrorisme-financiering. "Ze probeerden me onder druk te zetten: lever iemand uit, dan krijg je een lichtere straf."
De agenten verlieten hem, nadat zij twee van zijn telefoons hadden meegenomen. "Ze wilden dat ik hun informant zou worden", zegt Dmytro. "Ik wilde zo snel mogelijk weg." Maar hij had niet genoeg geld om de reis te betalen.
In dit document, gedeeld door Oleksandr, staat dat Oekraïners die geen Russisch paspoort aanvragen, 30 procent van hun salaris ingehouden krijgen.
Oleksandr kwam via een vriend terecht bij Helping to Leave, een hulporganisatie die evacuaties uit bezet gebied organiseert. De 28-jarige Kate Connell, coördineert de evacuaties vanuit haar basis in Londen. De organisatie heeft meer dan 21.000 Oekraïners geholpen om uit het bezet gebied te ontsnappen.
Terug via Rusland
"De enige manier om de bezette gebieden te verlaten, is op dit moment via Rusland", vertelt ze tegen RTL Nieuws. Vervolgens moeten ze via Belarus reizen, een bondgenoot van Rusland. "In Belarus is er een humanitaire corridor waar mensen Oekraïne in kunnen."
Het is een moeilijke reis legt Connell uit. "Het gevaarlijkste deel is het verlaten van de bezette gebieden en Rusland binnenkomen." De organisatie geeft vluchtelingen de informatie die zij nodig hebben voor de reis.
De vluchtroute die Oekraïnse vluchtelingen moeten volgen om uit het bezet gebied te komen.
"Jonge mensen zoals ik werden apart tegengehouden voor controle door de FSB", vertelt Oleksandr. Hij werd ondervraagd en zijn telefoon werd gecontroleerd. "Ik moest natuurlijk wel liegen dat ik op vakantie ging naar Belarus en daarna weer terug zou komen."
Ook Dmytro werd gecontroleerd. Toen een grensbeambte na het zien van zijn paspoort ergens naartoe belde, dacht hij dat hij was ontdekt. Vijftien minuten later kreeg hij zijn documenten terug en mocht hij door.
Helping to Leave regelt ook vervoer voor de vluchtelingen. Na 28 uur met de trein door Rusland reizen kwam Dmytro aan in de Belarussische hoofdstad Minsk. Beide jonge mannen kregen daar via de Oekraïense ambassade al snel de benodigde documenten.
Vanaf daar worden vluchtelingen gebracht naar Mokrany-Domanove, de humanitaire corridor aan de grens tussen Belarus en Oekraïne. "Daar waren er drie controles aan de Belarussische kant", zegt Dmytro. Hij ging door metaaldetectoren, röntgenscanners en werd meerdere keren gefouilleerd en ondervraagd.
Bij terugkeer naar Oekraïne, kregen Oleksandr en Dmytro deze witte paspoorten.
Eindelijk weer vrij
En toen kwam hij eindelijk in het vrije Oekraïne aan. "Ik was ongelooflijk blij. Ik had gedacht dat mijn leven in Marioepol zou eindigen, dat ze me zouden opsluiten", vertelt Dmytro opgelucht. Voor Oleksandr was dit het begin van een nieuw leven. "Toen ik hier aankwam voelde het alsof ik terugkeerde naar hoe het was vóór 2014."
Eenmaal in Oekraïne worden ze geholpen met integratie. Zo verblijft Dmytro in een tijdelijke opvang geregeld door hulporganisatie Ukrainian Foundation for Public Health.
Trotse moeder
In Oekraïne proberen beide mannen een nieuw bestaan op te bouwen. Dat gaat niet zonder problemen. Oleksandrs diploma uit bezet gebied wordt niet erkend en Dmytro probeert zich staande te houden zonder familie in de buurt. Hij vertrok zonder iemand te vertellen, zelfs niet zijn moeder. "Inmiddels is ze blij dat ik mijn eigen keuze heb gemaakt, zegt ze. Ze is trots op me", zegt Dmytro. "Maar ze steunde het zelf niet dat ik zou vertrekken."
Toch hebben beide jongens geen spijt van hun keuze. "Ik kan hier de taal spreken die ik wil spreken. Ik kan praten over de dingen die ik wil", zegt Oleksandr. Dmytro hoopt vooral op een kalm leven: "Ik wil vooral rust vinden voor mezelf."
