Door extreme hitte in Afrikaanse woestijn leggen nu zelfs kamelen het loodje
"Ik zie mijn kamelen lijden onder de hitte", zegt de 40-jarige kamelenherder Ali Umer tegen de Britse omroep BBC. "Ze krijgen blaren op hun poten, hun ogen tranen, en het hete zand verbrandt hun huid als ze gaan liggen."
In de Afar-regio in het noordoosten van Ethiopië, een van de heetste plekken op aarde, ziet hij de gevolgen van de stijgende temperaturen dagelijks. Ali bezit zo'n vijfhonderd kamelen, maar verloor de afgelopen maand acht kameelkalfjes door de extreme hitte.
'Wind brengt alleen nog warmte'
Ook de wind, die vroeger nog voor verkoeling zorgde, voelt volgens Ali anders aan. "Die brengt nu alleen nog maar warmte." Kamelen worden gerekend tot de best aangepaste zoogdieren voor het leven in de woestijn. Ze kunnen hun lichaamstemperatuur een paar graden laten schommelen om zweten te voorkomen en zo waterverlies te beperken.
Toch hebben ook zij hun grenzen. "Kamelen kunnen hittestress krijgen als de temperatuur boven hun comfortzone uitkomt", zegt Mohammed Bengoumi, kamelenexpert bij de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties.
'Ongekende' oversterfte door Franse hittegolf in juni
Volgens wetenschappers leidt de extreme hitte tot uitdroging, stress, vermoeidheid en een grotere kans op infecties. Daarnaast verdwijnen door de droogte steeds meer planten en schaduwplekken, waardoor de dieren minder voedsel vinden en nog verder verzwakken.
73 procent sterfte
De problemen beperken zich niet tot Ethiopië. Uit onderzoek in Somalië, gepubliceerd in juni, blijkt dat bijna de helft van de huishoudens met kamelen te maken heeft gehad met sterfte onder hun dieren als gevolg van de langdurige droogte. In de noordelijke regio Sool liep dat percentage zelfs op tot bijna 73 procent.
Ook dierenartsen zien de gevolgen. "We behandelen steeds meer kamelen met hyperthermie, oftewel oververhitting", zegt dierenarts Hassan Nuya Guyo uit het noorden van Kenia. "De afgelopen twee jaar is het aantal sterfgevallen door extreme hitte in onze regio met meer dan 15 procent gestegen."
Opwarming versnelt
Vergelijkbare ontwikkelingen worden inmiddels ook gemeld in Algerije, waar onderzoekers een duidelijke toename zien van sterfte tijdens zomerse hittegolven.
Volgens de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) warmt Noord-Afrika sneller op dan welke andere regio op dat continent ook. Sinds 1991 stijgt de temperatuur daar gemiddeld met 0,43 graden per decennium. In verschillende landen werden vorig jaar temperaturen van boven de 50 graden gemeten.
Herders vertrekken
Door de verslechterende omstandigheden trekken steeds meer Ethiopische herders met hun kuddes naar het zuiden van het land, waar nog relatief veel water en begroeiing is. Volgens onderzoekers gaat het niet langer om de traditionele seizoensmigratie.
Wetenschappers verrast: ijsberen op Spitsbergen worden ondanks smeltend ijs dikker
"Ze verlaten het noorden voorgoed", zegt onderzoeker Daniel Gelan van Vision University in Ethiopië. "Door de extreme hitte en droogte is kamelenhouderij daar nauwelijks nog mogelijk."
Voor Ali is de toekomst onzeker. Hij vreest dat een ziekte-uitbraak ook zijn volwassen kamelen zal treffen.
Wetenschappers delen die zorg. "Kamelen waren altijd de laatste verdedigingslinie van herders tegen de woestijn", zegt Mohammed el Khasmi, hoogleraar aan de universiteit van Casablanca. "Maar de ongekende hittegolven tasten inmiddels zelfs hun vitale functies aan. Daarmee dreigt ook dit van oudsher veerkrachtige dier een slachtoffer van klimaatverandering te worden."
Ook in Nederland hebben dieren last van de stijgende temperaturen en hittegolven. Volgens de regels moeten boeren bij hitte zorgen voor schaduw en water voor hun dieren, maar dat gebeurt niet altijd. Boerin Rianne van Herenboerderij de Groote Modderkolk neemt op hete dagen extra maatregelen voor haar dieren:
