Wetenschappers ontrafelen geheim achter enorme variatie in vogelzang

Volgens de onderzoekers maken alle vogels gebruik van acht zogenoemde akoestische 'klanken': drie soorten trillers, drie soorten fluittonen, chaotische noten en harmonieën. Door deze klanken op verschillende manieren te combineren, kunnen vogels een enorme verscheidenheid aan liedjes produceren. 

De wetenschappers spreken van een van de meest geavanceerde vormen van communicatie door middel van geluiden in de natuur.

116.000 vogelliedjes

Voor het onderzoek maakten de wetenschappers gebruik van een wereldwijde database met vogelzangopnames die door duizenden vrijwilligers zijn verzameld.

In totaal analyseerden de onderzoekers met kunstmatige intelligentie ongeveer 116.000 vogelliedjes van meer dan 3000 verschillende vogelsoorten. Door de opnames met elkaar te vergelijken, konden ze de overeenkomsten en de onderliggende bouwstenen van vogelzang in kaart brengen.

Voorheen was het een raadsel hoe vogels zo'n grote verscheidenheid aan zang konden produceren.

Uniek onderzoek

Ook Carel ten Cate, emeritus hoogleraar Gedragsbiologie aan de Universiteit Leiden, nam kennis van de nieuwe studie. Prachtig, zegt hij. "Dit is een uniek onderzoek. Het is de meest uitgebreide analyse van vogelzang die we tot nu toe hebben."

"Je zou verwachten dat zangvogels, omdat ze hun liedjes leren, een enorme variatie aan geluiden zouden produceren. Maar het onderzoek laat zien dat er in de praktijk juist veel overeenkomsten zijn in de klanken die ze gebruiken."

Over de acht 'basisklanken' zegt Ten Cate dat een individueel liedje meestal bestaat uit een combinatie van vier tot vijf van deze klanken. Maar binnen elke basisklank zijn ook weer variaties. "Denk bijvoorbeeld aan de lengte of de manier waarop een klank wordt geproduceerd. Die variaties kunnen verschillen tussen soorten, maar ook tussen individuele vogels."

Vlakke fluittonen

Uit het onderzoek blijkt bovendien dat de omgeving waarin vogels zich hebben ontwikkeld een belangrijke rol speelt bij de manier waarop ze zingen. Vogels uit tropische regenwouden gebruiken andere akoestische bouwstenen dan soorten die leven in gematigde of minder dichtbegroeide gebieden.

In tropische bossen komen volgens de onderzoekers vooral eenvoudiger klanken voor, zoals vlakke fluittonen. Die zijn beter hoorbaar in een omgeving met dichte begroeiing en veel achtergrondgeluid van andere dieren.

Complexere zang, met snelle trillers en combinaties die veel informatie bevatten, komt juist vaker voor in gematigde bossen. Daar communiceren vogels meestal over kortere afstanden. Ook menselijke activiteiten kunnen de vogelzang beïnvloeden.

"Een zeer complex lied bevat veel informatie, maar het is moeilijk om die informatie over lange afstanden in een drukke omgeving over te brengen", zegt hoofdonderzoeker en PhD-student Quentin Bacquelé van de Universiteit van Saint-Étienne tegen de BBC.

Beïnvloed door omgeving

"Ik denk dat we dankzij dit onderzoek op een andere manier naar zangvogels gaan kijken", zegt Bacquelé tegen de Britse zender."Het laat zien dat de ontwikkeling van zang wordt beïnvloed door de omgeving."

"We zouden dat kunnen gebruiken om te begrijpen hoe vogels zich kunnen aanpassen aan de achtergrondgeluiden die door mensen veroorzaakt worden."

Volgens Ten Cate kan de menselijke omgeving ook een negatieve invloed hebben op vogelpopulaties. "We weten al dat sommige vogelgeluiden in een lawaaierige omgeving minder goed hoorbaar zijn", zegt hij. "Als vogels elkaar minder goed kunnen horen, wordt het moeilijker om een territorium te verdedigen, concurrenten te verdrijven en een partner aan te trekken met hun zang. Dat kan er uiteindelijk toe leiden dat sommige populaties verdwijnen."

Vogelliefhebbers kunnen hun hart ophalen: we kunnen weer meekijken met camera's van de Vogelbescherming, in nestkasten van allerlei vogels. En dat is ook hip bij jongeren: