Verdachte aanslag Berlijn zat in deradicaliseringstraject: zo werkt dat

Afgelopen zaterdag reed rond 22.00 uur een busje in op een menigte pride-vierders in Berlijn. De bestuurder, vermoedelijk Abdul Ballout stapte uit en zou ook nog meerdere mensen hebben gestoken, vermoedelijk met een machete. Bij de aanslag kwam een Poolse vrouw om en raakten 29 mensen gewond. Na een zoektocht van een dag werd Ballout gisteravond opgespoord door de politie, en doodgeschoten.

De queer-gemeenschap in Nederland treurt om de terreuraanslag bij de pride in Berlijn. Juist daarom vinden ze dat queer-evenementen hard nodig zijn:

Een islamistische terreuraanslag, is het vermoeden van de Duitse autoriteiten. 'Alles wijst daarop' volgens de minister van Binnenlandse Zaken. Ballout zou al meerdere jaren radicaliseren en werd eerder veroordeeld voor het voorbereiden van een terroristische aanslag. Volgens Duits nieuwsmedium WELT zou hij daarna een deradicaliseringstraject in zijn gegaan, bestaande uit 26 therapiesessies. De derde sessie zou voor vandaag op de planning hebben gestaan.

Volgens terrorisme- en radicaliseringsexpert Bibi van Ginkel van het International Centre for Counter-Terrorism wordt zo'n traject heel individueel vormgegeven. "Je probeert enerzijds te kijken naar waar iemand mee in aanraking is gekomen, zoals waar propagandamateriaal vandaan komt. Maar uiteindelijk moet je het hele traject van iemand teruglopen: waarom is die radicalisering begonnen?" De oorzaak daarvoor is heel persoonlijk volgens Van Ginkel.

Criminele achtergrond Abdul Ballout

Het is niet de eerste keer dat Ballout in aanraking kwam met politie en justitie. Uit een persbericht van het Duitse Openbaar Ministerie blijkt dat hij in 2019 iemand heeft mishandeld op het schoolplein van een middelbare school, en in 2020 een koptelefoon heeft gestolen.

Maar daar bleef het niet bij: hij zou radicaliseren. Abdul zou zich hebben willen aansluiten bij terreurbeweging IS. In 2024 postte hij meerdere keren verboden IS-propaganda op Instagram.

Hij probeerde in mei 2025 via Turkije in Mauritanië te komen, maar dat lukte niet. Dezelfde maand deed hij nog een reispoging: deze keer via Turkije naar Libanon, met als einddoel Syrië om zich mogelijk bij IS te voegen.

Ook de tweede reis mislukte. Abdul werd in juli 2025 gearresteerd in Libanon, waarna hij werd teruggestuurd naar Duitsland. In totaal heeft hij drie maanden in Libanon vastgezeten, en zes maanden in Duitsland, in afwachting van zijn proces. 

Uiteindelijk kreeg hij een jaar en tien maanden cel, maar daarvan had hij al een deel uitgezeten. Volgens het vonnis was hij toen 'geen concrete bedreiging voor beschermde rechtsbelangen', omdat hij veel had bekend en zich had gedistantieerd van IS. Daarom werd zijn arrestatiebevel opgeheven. Toen het OM in beroep ging tegen het vonnis, mocht hij het uiteindelijke vonnis in vrijheid afwachten. Wel werd hij verplicht aan een reclasseringsambtenaar gekoppeld, waar hij een deradicaliseringstraject in ging.

Persoonlijke ervaring

Radicalisering begint volgens Van Ginkel vaak bij persoonlijke ervaringen. "Het kan een ervaren onrecht zijn geweest, wat daarna door anderen verder is aangewakkerd." De aanslag bij pride in Berlijn is extra opvallend volgens Van Ginkel. "Het zou kunnen dat hij moeite heeft gehad met deze liberale samenleving. Dat zaken als gelijkheid tussen mannen en vrouwen of homorechten een steen des aanstoots hebben gevormd voor radicalisering. Dat is iets waar je in een deradicaliseringsproces dan op kan aanhaken", legt ze uit.

Bij geradicaliseerde mensen wordt ingezet op het versterken van weerbaarheid. "Het wordt vaak vergeleken met vaccinaties. Je probeert ervoor te zorgen dat mensen niet meer vatbaar zijn voor dingen die radicalisering juist bevorderen, door ze er in kleine hoeveelheid aan bloot te stellen." Zo wordt bijvoorbeeld gewerkt aan omgaan met sociale media.

Om een deradicaliseringstraject te laten slagen, moet een hele brede inschatting worden gemaakt van verschillende aspecten van iemands leven. "Het is geen exacte wetenschap." Dat betekent ook dat het moeilijk is in te schatten hoe groot het risico is dat iemand vormt.

Trigger voor aanslag

Het uiteindelijk overgaan tot actie, zoals het plegen van een aanslag, vergt nog een stap extra. "Er moet een laatste trigger zijn, zoals het uiteindelijk toegang hebben tot materialen die je nodig hebt om een aanslag te plegen."

Relatief is het aantal mensen dat terugvalt in oud gedrag na zo'n traject laag, zegt Van Ginkel. "Ongetwijfeld zal er in de komende periode meer onderzoek worden gedaan naar de aanslag in Berlijn. Zijn er fouten gemaakt, of signalen verkeer geïnterpreteerd? Dat kan zomaar zijn gebeurd."